Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα

Νεοελληνική Λογοτεχνία

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις

  Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις...

  

  Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής

  Αναδημοσίευση από το φύλλο της 7ης Ιουνίου 2026

  συμμορίες
  Πάντως, σύμφωνα με έγκυρες πηγές, παλιά οι «μαφιόζοι» και οι «γκάνγκστερ» ήταν τίμια παλικάρια.
  Παλιά η ρίζα, πολλά τα λεξικά βλαστάρια της, και όλα έχουν κάτι από την έννοια «μοιράζομαι», «συμμετέχω», «είμαι μέρος». Η ίδια «μοίρα» περιμένει τους θνητούς , «Μόρος» είναι στον Όμηρο ο θάνατος και «ωκύ-μορος» ο Αχιλλέας που έφυγε νωρίς. Από εδώ και τα «μόρια» σε όλες τις σημασίες τους, από εδώ και η «μόρα» της αρχαίας στρατιωτικής ορολογίας που αντιστοιχεί περίπου στο τάγμα. «Συμ-μορία» (για την ακρίβεια «ξυμμορία») είναι στον Θουκυδίδη η παράταξη των Θηβαίων και των ακολούθων τους στη μάχη του Δηλίου, όπου σκόρπισαν οι Αθηναίοι αλλά ανδραγάθησε ο σαρανταπεντάρης Σωκράτης.
  Κανένα πρόβλημα με τις «συμμορίες» της αρχαιότητας που, εκτός από τάγματα οπλιτών, ήταν και ομάδες πολιτών (εξήντα στην κλασική Αθήνα) που είχαν την υποχρέωση να συμβάλλουν στις δημόσιες δαπάνες. Το ιστορικό της λέξης έχει και άλλες ενδιαφέρουσες τροπές. Στις πιο θεάρεστες εκδοχές της η «συμμορία» αναφέρεται σε μαθητική τάξη (προφανώς πριν ενσκήψει το bullying) αλλά και στη διοικητική περιφέρεια χριστιανού επισκόπου. Ως φαίνεται, σε εκκλησιαστικά συμφραζόμενα άρχισε και ο σημασιολογικός κατήφορος, αφού στις επιστολές του πατρός Βασιλείου εκ Καισαρείας (4ος αιώνας) η λέξη στηλιτεύει ομάδες με αιρετικές αντιλήψεις.
  Καμιά συμμορία μετά από αυτόν τον στιγματισμό δεν ανέκτησε αγαθή φήμη. Η χρήση της, κυρίως στον Τύπο του 19ου αιώνα, παραπέμπει σε ληστές και κατσαπλιάδες, η «συμμορία» του Ποινικού Κώδικα τεχνικά υπολείπεται σε αριθμό μελών αλλά και οργανωτική δομή από την εγκληματική οργάνωση ενώ η γενιά των Millennials και η συνέχειά της μπορεί να ξεχνούν την όξυνση της πολιτικής και ιδεολογικής της σημασίας μέσα στον Εμφύλιο του 20ου.
  Η λέξη έχει βάρος – παντού, εχτός από τις κοινότοπες κομματικές αντισφαιρίσεις.
  ______________________________________________
  Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ.
  Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα.
  Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις

  08 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  ''Χόρχε Λουίς Μπόρχες: Σαράντα χρόνια από τον θάνατό του'', Ινστιτούτο Θερβάντες Αθήνας (8/6/2026)

  Στο πλαίσιο του 18ου Φεστιβάλ ΛΕΑ, θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση με τίτλο: ''Χόρχε Λουίς Μπόρχες: Σαράντα χρόνια από τον θάνατό του'', τη Δευτέρα 8 Ιουνίου, ώρες 19:00 – 20:30,
  στο Ινστιτούτο Θερβάντες της Αθήνας - Ταράτσα (Σκουφά 31).

  Οι μεταφραστές του Μπόρχες Δημήτρης Καλοκύρης και Αχιλλέας Κυριακίδης συζητούν με τον Γιάννη Δούκα για το πώς τον γνώρισαν, πώς απέδωσαν το έργο του και ποιο το ίχνος του στην εποχή του και στη δική μας, στη λογοτεχνία, ελληνική και παγκόσμια.

  Η συζήτηση θα γίνει στα ελληνικά και στα ισπανικά

  Η εκδήλωση πραγματοποιείται με την υποστήριξη της Πρεσβείας της Αργεντινής, του Ινστιτούτου Θερβάντες της Αθήνας και των Εκδόσεων Πατάκη.

  05 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  Συγγραφείς, βιβλία, ιδέες: Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (16/6/2026)

  Το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) και το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών συνεργάζονται για πρώτη φορά για να φέρουν τον διάλογο στο κέντρο της πόλης, στο πλαίσιο του Megaron Plus. Μια νέα σειρά εκδηλώσεων υπό τον γενικό τίτλο: ''Συγγραφείς, βιβλία, ιδέες'', δίνει τον λόγο στους ανθρώπους της λογοτεχνίας, των επιστημών και των τεχνών, να αναδείξουν την πρωτοτυπία της αυθεντικότητας, της αφήγησης, της έρευνας, της τέχνης της συζήτησης και της προφορικότητας.

  Στην τέταρτη εκδήλωση της σειράς η οποία θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 16 Ιουνίου 2026, ώρα 19.00, ο Βούλγαρος συγγραφέας και ποιητής Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ συνομιλεί με τη δημοσιογράφο Κυριακή Μπεϊόγλου για το πλέον πρόσφατο μυθιστόρημά του ''Ο κηπουρός και ο θάνατος''(Градинарят и смъртта 2024, στα ελληνικά: Ίκαρος 2025, μτφρ: Αλεξάνδρα Ιωαννίδου) και συνολικά για το συγγραφικό του έργο.

  Η συζήτηση θα γίνει στα βουλγαρικά με ταυτόχρονη διερμηνεία στα ελληνικά.
  Είσοδος ελεύθερη
  Κατ’ άτομο έως δύο δελτία εισόδου, η διανομή των οποίων αρχίζει μία εβδομάδα πριν από την εκδήλωση.

  05 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  Η συγγραφέας Katie Kitamura στην Ελληνοαμερικανική Ένωση (24/6/2026)

  Η Katie Kitamura, μια από τις πιο ξεχωριστές φωνές της σύγχρονης αμερικανικής λογοτεχνίας έρχεται για μια συζήτηση με το ελληνικό κοινό, γύρω από τη λογοτεχνία, τις σχέσεις και τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και ρόλων που διαμορφώνουν τη ζωή μας. Το πέμπτο της βιβλίο ''Οντισιόν'' που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Διόπτρα ήταν υποψήφιο για το βραβείο Booker 2025, καθώς και φιναλίστ για το βραβείο Pulitzer και το National Book Critics Circle Award.

  Η εκδήλωση την οποία συνδιοργανώνουν η Ελληνοαμερικανική Ένωση και οι Εκδόσεις Διόπτρα, θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 24 Ιουνίου 2026, ώρα 19.00, Θέατρο Ελληνοαμερικανικής Ένωσης, Μασσαλίας 22, Αθήνα.

  Με τη συγγραφέα θα συνομιλήσει ο δημοσιογράφος Γιώργος Νάστος.
  Αποσπάσματα από το βιβλίο θα διαβάσει η ηθοποιός Ευγενία Δημητροπούλου.

  Θα υπάρχει ταυτόχρονη διερμηνεία στα ελληνικά.
  Είσοδος ελεύθερη με σειρά προτεραιότητας.

  05 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Συνέδρια & Ημερίδες

  Διαδικτυακή Ημερίδα με θέμα: ''Τεχνητή Νοημοσύνη και Ψηφιακά Εργαλεία στη Διδασκαλία της Λογοτεχνίας και του Δράματος'', Ανοικτό Παν/μιο Κύπρου (4/6/2026)

  Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Θεατρικές Σπουδές» του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου (ΑΠΚΥ) σε συνεργασία με το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Παιδικό Βιβλίο και Παιδαγωγικό Υλικό», Τμήμα Επιστημών της Προσχολικής Αγωγής και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού (Τ.Ε.Π.Α.Ε.Σ.), του Παν/μίου Αιγαίου, συνδιοργανώνουν ημερίδα με θέμα: ''Τεχνητή Νοημοσύνη και Ψηφιακά Εργαλεία στη Διδασκαλία της Λογοτεχνίας και του Δράματος'', η οποία θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026 και ώρα 18:00-20:30.

  Η ημερίδα εστιάζει στη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και ψηφιακών εργαλείων στη διδασκαλία της λογοτεχνίας και των θεατρικών κειμένων. Παρουσιάζονται εξατομικευμένα ρομπότ συνομιλίας που υποστηρίζουν την ερμηνευτική προσέγγιση και τη δημιουργική εμπλοκή των μαθητών, καθώς και τρισδιάστατοι εικονικοί μαθησιακοί χώροι που ενισχύουν τη διαδραστική εμπειρία. Η εκδήλωση αναδεικνύει σύγχρονες μορφές παιδαγωγικού σχεδιασμού με αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών.

  04 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Συνέδρια & Ημερίδες

  Διεθνές συμπόσιο για τον Umberto Eco, Αθήνα (10/6/2026)

  Δέκα χρόνια μετά τον θάνατο του Umberto Eco, το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης φιλοξενεί το πρώτο μεγάλο συμπόσιο στην Ελλάδα αφιερωμένο στη σκέψη και το πολυσχιδές έργο του.

  Το διεθνές συμπόσιο το οποίο πραγματοποιείται με πρωτοβουλία του Συνδέσμου Επιστημόνων Πανεπιστημίων Ιταλίας (ΣΕΠΙ) θα διεξαχθεί στην Αθήνα στις 10 Ιουνίου 2026, ώρα 17.00, στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης.

  Θα συμμετάσχουν μελετητές και συνεργάτες του Έκο από το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια και άλλα σημαντικά ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, μαζί με διακεκριμένους Έλληνες ακαδημαϊκούς και μελετητές του έργου του. Θα γίνουν δεκτές παρεμβάσεις από φοιτητές με στόχο την προώθηση του διαλόγου μεταξύ των γενεών.

  θα προβληθεί το ντοκιμαντέρ «Η βιβλιοθήκη του κόσμου» (A Library of the World) – Σκηνοθεσία: Davide Ferrario – 80’ – Παραγωγή 2023

  Η εκδήλωση τελεί υπό την αιγίδα της Ιταλικής Πρεσβείας στην Αθήνα, και συνδιοργανώνεται από το Ιταλικό Ινστιτούτο Πολιτισμού της Αθήνας, το Τμήμα Ιστορίας, Ιταλικής Λογοτεχνίας και Ευρωπαϊκού Πολιτισμού του Παν/μίου Αθηνών, το Ίδρυμα Μιχάλη Κακογιάννη και την εφημερίδα «Το Βήμα».

  04 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  Καλοκαιρινή Εκστρατεία Ανάγνωσης και Δημιουργικότητας 2026 από το Δίκτυο Ελληνικών Βιβλιοθηκών (ΔΕΒ) (15/6-4/9/2026)

  Από τη Δευτέρα 15 Ιουνίου έως την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου 2026, οι βιβλιοθήκες του Δικτύου Ελληνικών Βιβλιοθηκών (ΔΕΒ) ανοίγουν τις πόρτες τους και μας προσκαλούν να βουτήξουμε στον κόσμο –και στην ουσία– του βιβλίου.

  Με κεντρικό σύνθημα «Βιβλία, παράθυρα ανοιχτά», η φετινή εκστρατεία μάς φέρνει κοντά σε βιβλία κάθε είδους, βιβλία παράξενα, διαφορετικά, βιβλία που γεννούν ερωτήματα, που εμπνέουν και δίνουν φτερά στη σκέψη.

  Μέσα από δημιουργικά εργαστήρια, οι βιβλιοθήκες μεταμορφώνονται σε χώρους έμπνευσης, εξερεύνησης και ελεύθερης έκφρασης και γίνονται τόποι όπου κάθε παιδί μπορεί να πει τη δική του ιστορία — μια ιστορία που αξίζει να ακουστεί.

  Φέτος η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ) συνεργάζεται με το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συνεργασίας των δύο φορέων.

  04 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  Διάλεξη του κ. Δ. Αγγελάτου με τίτλο: ''Τα δόκανα και τα θηράματα του ποιητή Ωρίωνος: οι Προσανατολισμοί του Οδυσσέα Ελύτη'', Παν/μιο Κρήτης (5/6/2026)

  Στο πλαίσιο των Επιστημονικών Συνομιλιών του Τομέα Βυζαντινής και Νεοελληνικής Φιλολογίας Τμ. Φιλολογίας Παν/μίου Κρήτης θα πραγματοποιηθεί διάλεξη με ομιλητή τον κ. Δημήτρη Αγγελάτο (Ομότιμος Καθ. Νεοελληνικής Φιλολογίας και Θεωρίας της Λογοτεχνίας
  Τμήμα Φιλολογίας ΕΚΠΑ) και τίτλο: ''Τα δόκανα και τα θηράματα του ποιητή Ωρίωνος: οι Προσανατολισμοί του Οδυσσέα Ελύτη''.

  Η διάλεξη θα γίνει την Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026, ώρα 18:00, είναι ανοιχτή σε κάθε ενδιαφερόμενη/ο και θα μεταδοθεί ζωντανά διαδικτυακά.

  04 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  Διάλεξη του κ. Γ. Λεοντάρη με θέμα: ''Πρωτογενής έρευνα και κινηματογραφική κριτική'', ΕΚΠΑ (9/6/2026)

  Το ερευνητικό πρόγραμμα «Η δεξίωση του κινηματογράφου στην Ελλάδα του πρώτου μισού του 20ού αιώνα (1895-1949): η πορεία του κινηματογράφου από μέσο καταγραφής σε αφηγηματική τέχνη στο πλαίσιο της πρόσληψης του μοντερνισμού» Επιστ. υπεύθυνος: Ευριπίδης Γαραντούδης, διοργανώνει, στο πλαίσιο του κύκλου διαλέξεων των μελών της ερευνητικής ομάδας και ειδικών επιστημόνων, όπως επίσης και του κύκλου διαλέξεων του Τομέα Νεοελληνικής Φιλολογίας Τμ. Φιλολογίας ΕΚΠΑ, διάλεξη του Καθ. Σκηνοθεσίας, Θεάτρου και Κινηματογράφου του Παν/μίου Πελοποννήσου, Γιάννη Λεοντάρη, Ακαδημαϊκού συμβούλου του προγράμματος, με θέμα: ''Πρωτογενής έρευνα και κινηματογραφική κριτική''.

  Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 9 Ιουνίου 2026, στις 19.00, στο κτήριο της Φιλοσοφικής Σχολής, στην Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, στην αίθουσα 209.

  04 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  Έφυγε από τη ζωή ο ποιητής, μελετητής και κριτικός λογοτεχνίας Δημήτρης Δασκαλόπουλος

  Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές των νεοελληνικών γραμμάτων των τελευταίων δεκαετιών. Ποιητής, βιβλιογράφος, κριτικός, μελετητής, δοκιμιογράφος, ανθολόγος, επιμελητής εκδόσεων και φιλόλογος με την ουσιαστικότερη σημασία της λέξης, ήταν μία από τις πλέον αξιόπιστες και σεβαστές παρουσίες της πνευματικής μας ζωής. Αφιέρωσε περισσότερες από έξι δεκαετίες σε ένα έργο πολυσχιδές και υποδειγματικά συνεπές, όχι μόνο για να ερμηνεύσει τη λογοτεχνία, αλλά και για να διασώσει τη μνήμη της, να καταγράψει τα ίχνη της και να οργανώσει το υλικό της. Η απώλειά του αφήνει αισθητό κενό στα νεοελληνικά γράμματα.

  02 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0