Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα

Λεξικά και Λεξικογραφία

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις

  Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις...

  

  Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής

  Αναδημοσίευση από το φύλλο της 7ης Ιουνίου 2026

  συμμορίες
  Πάντως, σύμφωνα με έγκυρες πηγές, παλιά οι «μαφιόζοι» και οι «γκάνγκστερ» ήταν τίμια παλικάρια.
  Παλιά η ρίζα, πολλά τα λεξικά βλαστάρια της, και όλα έχουν κάτι από την έννοια «μοιράζομαι», «συμμετέχω», «είμαι μέρος». Η ίδια «μοίρα» περιμένει τους θνητούς , «Μόρος» είναι στον Όμηρο ο θάνατος και «ωκύ-μορος» ο Αχιλλέας που έφυγε νωρίς. Από εδώ και τα «μόρια» σε όλες τις σημασίες τους, από εδώ και η «μόρα» της αρχαίας στρατιωτικής ορολογίας που αντιστοιχεί περίπου στο τάγμα. «Συμ-μορία» (για την ακρίβεια «ξυμμορία») είναι στον Θουκυδίδη η παράταξη των Θηβαίων και των ακολούθων τους στη μάχη του Δηλίου, όπου σκόρπισαν οι Αθηναίοι αλλά ανδραγάθησε ο σαρανταπεντάρης Σωκράτης.
  Κανένα πρόβλημα με τις «συμμορίες» της αρχαιότητας που, εκτός από τάγματα οπλιτών, ήταν και ομάδες πολιτών (εξήντα στην κλασική Αθήνα) που είχαν την υποχρέωση να συμβάλλουν στις δημόσιες δαπάνες. Το ιστορικό της λέξης έχει και άλλες ενδιαφέρουσες τροπές. Στις πιο θεάρεστες εκδοχές της η «συμμορία» αναφέρεται σε μαθητική τάξη (προφανώς πριν ενσκήψει το bullying) αλλά και στη διοικητική περιφέρεια χριστιανού επισκόπου. Ως φαίνεται, σε εκκλησιαστικά συμφραζόμενα άρχισε και ο σημασιολογικός κατήφορος, αφού στις επιστολές του πατρός Βασιλείου εκ Καισαρείας (4ος αιώνας) η λέξη στηλιτεύει ομάδες με αιρετικές αντιλήψεις.
  Καμιά συμμορία μετά από αυτόν τον στιγματισμό δεν ανέκτησε αγαθή φήμη. Η χρήση της, κυρίως στον Τύπο του 19ου αιώνα, παραπέμπει σε ληστές και κατσαπλιάδες, η «συμμορία» του Ποινικού Κώδικα τεχνικά υπολείπεται σε αριθμό μελών αλλά και οργανωτική δομή από την εγκληματική οργάνωση ενώ η γενιά των Millennials και η συνέχειά της μπορεί να ξεχνούν την όξυνση της πολιτικής και ιδεολογικής της σημασίας μέσα στον Εμφύλιο του 20ου.
  Η λέξη έχει βάρος – παντού, εχτός από τις κοινότοπες κομματικές αντισφαιρίσεις.
  ______________________________________________
  Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ.
  Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα.
  Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις

  08 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις

  Ηλεκτρονική δημοσίευση της αγγλικής μετάφρασης της Επιτομής του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας του Εμμανουήλ Κριαρά

  Το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας ανακοινώνει με ιδιαίτερη ικανοποίηση την έναρξη της ηλεκτρονικής δημοσίευσης του Concise Dictionary of Medieval Vernacular Greek, 1100–1669, το οποίο αποτελεί αγγλική μετάφραση της Επιτομής του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας του Εμμανουήλ Κριαρά. Ο πρώτος τόμος είναι πλέον διαθέσιμος μέσω του εκδοτικού οίκου Brill (https://dictionaries.brillonline.com/dmgo).

  Το έργο, υπό την επιστημονική επιμέλεια των Γεώργιου Κ. Γιαννάκη και Αντώνιου Ρεγκάκου, παρουσιάζει το βασικό λεξιλόγιο της μεσαιωνικής και πρώιμης νεοελληνικής δημώδους γλώσσας (12ος–17ος αι.), με ετυμολογικά και ιστορικά σχόλια και παραθέματα από πρωτότυπα κείμενα σε ένα σύγχρονο περιβάλλον σύνθετης ψηφιακής αναζήτησης. Η σταδιακή δημοσίευση των υπόλοιπων τόμων θα συνεχιστεί έως το 2028, ενώ η έντυπη έκδοση προγραμματίζεται για το 2029.

  Η συνεργασία του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας με τον εκδοτικό οίκο De Gruyter Brill εντάσσει το έργο του Εμμανουήλ Κριαρά σε ένα διεθνές επιστημονικό και εκδοτικό περιβάλλον, μέσα από το οποίο το Concise Dictionary of Medieval Vernacular Greek, 1100–1669 αποκτά ευρεία προβολή και καθίσταται προσβάσιμο στη διεθνή ερευνητική και ακαδημαϊκή κοινότητα. Η συνεργασία αξιοποιεί την επιστημονική εμπειρία του ΚΕΓ στη μελέτη της ελληνικής γλώσσας και τη μακρά παράδοση του Brill στις ανθρωπιστικές και κλασικές σπουδές. Έτσι προσφέρεται στο κοινό ένα λεξικό που αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τη μελέτη της βυζαντινής και μεσαιωνικής ελληνικής γλώσσας και γραμματείας, της ιστορίας της ελληνικής γλώσσας καθώς και την ιστορική γλωσσολογία, και συμβάλλει ουσιαστικά στη διάδοση και τη διεθνή ανάδειξη της μεσαιωνικής ελληνικής γλωσσικής κληρονομιάς.

  Μπορείτε να διαβάσετε τον πρόλογο της έκδοσης, καθώς και λεπτομερή περιγραφή του έργου, στο συνημμένο.

  26 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις

  Συμμετοχή του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στην 22η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης (7-10/5/26)

  To Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας συμμετέχει στην 22η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης που θα διεξαχθεί από τις 7 έως τις 10 Μαΐου 2026 στο Εκθεσιακό Κέντρο Θεσσαλονίκης ΔΕΘ–HELEXPO.

  Το ΚΕΓ θα φιλοξενηθεί στο Περίπτερο 12 Stand 20.

  Η 22η ΔΕΒΘ θα παρουσιάσει ένα διευρυμένο πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων που θα περιλαμβάνει θεματικά αφιερώματα, παρουσιάσεις βιβλίων, συζητήσεις, εργαστήρια, σεμινάρια, βιβλία και τέχνες, την παιδική και την εφηβική γωνία, επαγγελματικές εκδηλώσεις με διεθνείς συμμετοχές, κ.ά.. Σε αυτό το πλαίσιο το ΚΕΓ θα συμμετάσχει, με την ακόλουθη εκδήλωση:

  ΚΥΡΙΑΚΗ 10/05/2026, ώρες 15.00-16.00
  ΑΙΘΟΥΣΑ ΕΛΙΒΙΠ, Περίπτερο 15

  Θέμα: «Αρχαϊκό έπος και Εγγύς Ανατολή: Μεθοδολογικά ζητήματα και ερευνητική συγκομιδή»

  Ομιλητής: Χρήστος Κ. Τσαγγάλης , Καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας ΑΠΘ, Διευθυντής του Τμήματος Γλώσσας και Λογοτεχνίας του ΚΕΓ

  Συντονίστρια: Παναγιώτα Σαρίσχουλη , Καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας και Παπυρολογίας ΑΠΘ

  Είσοδος Ελεύθερη

  04 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Ανακοινώσεις :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις

  Πρόσκληση υποβολής άρθρων στο Διεπιστημονικό Περιοδικό της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του ΔΠΘ ''ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ''

  Το Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (Δ.Π.Θ.) ανακοινώνει την πρώτη έκδοση του επιστημονικού του περιοδικού ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ. Διεπιστημονικό περιοδικό της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του ΔΠΘ. Democritus. A Multi-disciplinary Review of the School of Humanities (DUTH) το οποίο θα εκδίδεται αποκλειστικά σε ηλεκτρονική μορφή (online).

  Στο πλαίσιο αυτό, απευθύνεται ανοιχτή πρόσκληση προς τα μέλη της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας για την υποβολή πρωτότυπων επιστημονικών άρθρων και βιβλιοκρισιών με στόχο τη διεύρυνση του επιστημονικού διαλόγου και την προαγωγή της έρευνας στον ευρύτερο χώρο των Ανθρωπιστικών Σπουδών.

  Το περιοδικό δέχεται άρθρα που εμπίπτουν, ενδεικτικά αλλά όχι περιοριστικά, στις ακόλουθες
  θεματικές:
  • Ελληνική Φιλολογία
  • Λατινική Φιλολογία
  • Γλωσσολογία
  • Ιστορία
  • Πολιτισμός
  • Ανθρωπολογία
  • Ψυχολογία
  • Παιδαγωγική
  • Αρχαιολογία
  • Ανθρωπιστικές Επιστήμες και Ψηφιακές Τεχνολογίες

  21 Απρ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Ανακοινώσεις :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις

  Δωρεάν διάθεση της ηλεκτρονικής μορφής του ελληνογαλλικού λεξικού ''Dictionnaire grec moderne - français à l’usage des francophones'' του H. Tonnet

  Ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Σορβόνης Henri Tonnet προσφέρει δωρεάν το πρόσφατο (2026) ελληνογαλλικό λεξικό του "Dictionnaire grec moderne - français à l’usage des francophones".

  01 Απρ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Λεξικά και Λεξικογραφία :: Ανακοινώσεις

  Διάλεξη της κ. Simona Georgescu με τίτλο: ''‘Search’ και ‘find’ στις ρομανικές γλώσσες: ετυμολογική και γνωσιακή προσέγγιση'', ΕΚΠΑ (12/3/2026)

  Την Πέμπτη 12 Μαρτίου 2026, ώρα 12:00, στην αιθ. 820, στην Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ
  θα πραγματοποιηθεί διάλεξη με ομιλήτρια την κα Simona Georgescu (Αναπλ. Καθ. Συγκριτικής Ιστορικής Λεξικολογίας) και τίτλο: ''‘Search’ και ‘find’ στις ρομανικές γλώσσες: ετυμολογική και γνωσιακή προσέγγιση''.

  11 Μάρ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Λεξικά και Λεξικογραφία :: Ανακοινώσεις

  Ημερίδα με θέμα: ''Νέες προοπτικές στην ιστορική και διαλεκτική λεξικογραφία: το έργο του ΚΕΝΔΙ-ΙΛΝΕ (2025)'', Ακαδημία Αθηνών (17/12/2025)

  Το Κέντρον Ερεύνης Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων – Ιστορικό Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών διοργανώνει ημερίδα με θέμα: ''Νέες προοπτικές στην ιστορική και διαλεκτική λεξικογραφία: το έργο του ΚΕΝΔΙ-ΙΛΝΕ (2025)'', η οποία θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη
  17 Δεκεμβρίου 2025, ώρα 9.30, στην Ανατολική Αίθουσα του Μεγάρου της Ακαδημίας Αθηνών.

  Προσκεκλημένος ομιλητής θα είναι ο Philip Durkin, αρχισυντάκτης του Oxford English Dictionary.

  Η ημερίδα έχει ως στόχο την βιβλιοπαρουσίαση των πρόσφατων διαλεκτολογικών εκδόσεων του ΚΕΝΔΙ ''Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ)'' και ''Γλωσσικός Άτλαντας των Διαλεκτικών ποικιλιών της Καππαδοκίας'', και την εγκαινίαση και επίδειξη της νέας ψηφιακής λεξικογραφικής πλατφόρμας του Κέντρου, όπου γίνεται η ηλεκτρονική δημοσίευση του ''Ιστορικού Λεξικού της Νέας Ελληνικής (ΙΛΝΕ)'' και του ''Ιστορικού Λεξικού των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ)''.

  11 Δεκ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες

  Διεθνές Συνέδριο από το Ινστιτούτο ΝΕ Σπουδών: Επαναπροσεγγίζοντας τους βασικούς σταθμούς στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας (6-8/11/25)

  Το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών [Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη] του Α.Π.Θ., στο πλαίσιο των ετήσιων διεθνών συνεδρίων για τη διαχρονική και διατοπική μελέτη της ελληνικής, διοργανώνει το 1ο Διεθνές Συνέδριο «Επαναπροσεγγίζοντας τους βασικούς σταθμούς στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας» στις 6, 7 και 8 Νοεμβρίου 2025, στη Θεσσαλονίκη (Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών, Α.Π.Θ.). Το συνέδριο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του σημαντικού Έλληνα γλωσσολόγου Α.-Φ. Χριστίδη. Είναι ενταγμένο στις εκδηλώσεις για τα 100 χρόνια από την ίδρυση του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και θα γίνει με υβριδικό τρόπο, δηλαδή με φυσική παρουσία και διαδικτυακά.

  Σκοπός του Συνεδρίου είναι να επανεξετάσει προβλήματα που συνδέονται με (α) την προϊστορία της αρχαίας ελληνικής, (β) τις αρχαίες ελληνικές διαλέκτους, (γ) την ελληνιστική Κοινή, (δ) τον Αττικισμό και τις απαρχές των διγλωσσικών ποικιλιών, (ε) τη μεσαιωνική ελληνική, (στ) τις διάφορες μορφές της νέας ελληνικής. Ένας από τους θεματικούς άξονες του Συνεδρίου θα είναι αφιερωμένος στην “Ελληνική ετυμολογία”.

  30 Οκτ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες

  Διεθνές Συνέδριο Trends in Classics, Greek and Latin Linguistics 2: Aspects of Greco-Latin Contact (3-5/10/25)

  

  Στις 3-5 Οκτωβρίου 2025 πρόκειται να διεξαχθεί το διεθνές συνέδριο «Trends in Classics – Greek and Latin Linguistics 2» με θέμα: «Aspects of Greco-Latin Contact». Το συνέδριο συνδιοργανώνεται από το Πανεπιστήμιο του Cambridge, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Ο χώρος διεξαγωγής του συνεδρίου είναι το Αμφ. Ι του ΚΕΔΕΑ του ΑΠΘ (Λεωφ. 3ης Σεπτεμβρίου, Θεσσαλονίκη).

  Το συνέδριο έχει ως στόχο να εξετάσει διάφορες πτυχές των μακροχρόνιων και πολύπλοκων ελληνο-λατινικών επαφών, τόσο των πρώιμων όσο και των μεταγενέστερων (μετακλασική, πρώιμη μεσαιωνική περίοδος), εστιάζοντας όχι μόνο στην επίσημη γλώσσα (λογοτεχνική, επιστολική, διοικητική), αλλά και σε έγγραφα και καθημερινά (ή παρόμοια) κείμενα, όπως αυτά εμφανίζονται σε επιγραφές, όστρακα και παπύρους. Επιπλέον, θα διερευνηθούν ειδικότερες μορφές, όπως η ποίηση, η φιλοσοφία, η βιβλική/χριστιανική γλώσσα, τα τεχνικά έργα, οι γραμματικές πραγματείες, τα γλωσσάρια κ.λπ., καθώς και συγκεκριμένα ζητήματα όπως η ταυτότητα του συγγραφέα/ομιλητή, το πραγματολογικό, κοινωνικό και εξωγλωσσικό πλαίσιο κ.λπ. Μια ειδικότερη θεματική, που θα μπορούσε να διερευνηθεί στο πλαίσιο των ελληνο-λατινικών αλληλεπιδράσεων, έστω και ως δευτερεύον ζήτημα, είναι οι γλωσσικές ενδείξεις και οι πληροφορίες που συνάγονται σχετικά με τις σχέσεις και τις μετακινήσεις των λαών στα εδάφη του ελληνο-ρωμαϊκού κόσμου μέχρι το 500 μ.Χ. (ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, και λίγο αργότερα), δηλαδή τα συμβατικά όρια μεταξύ της αρχαίας ελληνικής και της μεσαιωνικής (βυζαντινής) Ελληνικής από τη μια πλευρά, και της Λατινικής και της Πρωτορομανικής από την άλλη.

  Γλώσσα του Συνεδρίου είναι η αγγλική. Οι εργασίες του είναι ανοικτές για το κοινό.

  Ιστοσελίδα Συνεδρίου https://lit.auth.gr/research/conferences/tcgll-conference/tcgll_02/

  Σε όλη τη διάρκεια του Συνεδρίου θα υπάρχει μετάδοση με live streaming. Μπορείτε να παρακολουθήσετε τις ανακοινώσεις στον σύνδεσμο https://lit.auth.gr/research/conferences/tcgll-conference/tcgll_02/

  Για το πρόγραμμα, βλ. συνημμένο

  01 Οκτ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες

  Πρόσκληση συμμετοχής στο Συνέδριο Laetae Segetes IX για νέους ερευνητές (Παν/μιο Masaryk, Τσεχία) (19-21/11/25)

  Στις 19-21 Νοεμβρίου 2025 πρόκειται να διεξαχθεί το Συνέδριο Laetae Segetes IX που διοργανώνει το Πανεπιστήμιο του Masaryk, Brno (Τσεχία).
  Η πρόσκληση συμμετοχής αφορά υποψήφιους διδάκτορες, διδάκτορες και μεταδιδακτορικούς φοιτητές στα πεδία της κλασικής, μεσαιωνικής λατινικής, βυζαντινής και νέας ελληνικής φιλολογίας.

  13 Μάϊ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0