Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα

Μεσαιωνική Ελληνική

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις

  Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις...

  

  Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής

  Αναδημοσίευση από το φύλλο της 7ης Ιουνίου 2026

  συμμορίες
  Πάντως, σύμφωνα με έγκυρες πηγές, παλιά οι «μαφιόζοι» και οι «γκάνγκστερ» ήταν τίμια παλικάρια.
  Παλιά η ρίζα, πολλά τα λεξικά βλαστάρια της, και όλα έχουν κάτι από την έννοια «μοιράζομαι», «συμμετέχω», «είμαι μέρος». Η ίδια «μοίρα» περιμένει τους θνητούς , «Μόρος» είναι στον Όμηρο ο θάνατος και «ωκύ-μορος» ο Αχιλλέας που έφυγε νωρίς. Από εδώ και τα «μόρια» σε όλες τις σημασίες τους, από εδώ και η «μόρα» της αρχαίας στρατιωτικής ορολογίας που αντιστοιχεί περίπου στο τάγμα. «Συμ-μορία» (για την ακρίβεια «ξυμμορία») είναι στον Θουκυδίδη η παράταξη των Θηβαίων και των ακολούθων τους στη μάχη του Δηλίου, όπου σκόρπισαν οι Αθηναίοι αλλά ανδραγάθησε ο σαρανταπεντάρης Σωκράτης.
  Κανένα πρόβλημα με τις «συμμορίες» της αρχαιότητας που, εκτός από τάγματα οπλιτών, ήταν και ομάδες πολιτών (εξήντα στην κλασική Αθήνα) που είχαν την υποχρέωση να συμβάλλουν στις δημόσιες δαπάνες. Το ιστορικό της λέξης έχει και άλλες ενδιαφέρουσες τροπές. Στις πιο θεάρεστες εκδοχές της η «συμμορία» αναφέρεται σε μαθητική τάξη (προφανώς πριν ενσκήψει το bullying) αλλά και στη διοικητική περιφέρεια χριστιανού επισκόπου. Ως φαίνεται, σε εκκλησιαστικά συμφραζόμενα άρχισε και ο σημασιολογικός κατήφορος, αφού στις επιστολές του πατρός Βασιλείου εκ Καισαρείας (4ος αιώνας) η λέξη στηλιτεύει ομάδες με αιρετικές αντιλήψεις.
  Καμιά συμμορία μετά από αυτόν τον στιγματισμό δεν ανέκτησε αγαθή φήμη. Η χρήση της, κυρίως στον Τύπο του 19ου αιώνα, παραπέμπει σε ληστές και κατσαπλιάδες, η «συμμορία» του Ποινικού Κώδικα τεχνικά υπολείπεται σε αριθμό μελών αλλά και οργανωτική δομή από την εγκληματική οργάνωση ενώ η γενιά των Millennials και η συνέχειά της μπορεί να ξεχνούν την όξυνση της πολιτικής και ιδεολογικής της σημασίας μέσα στον Εμφύλιο του 20ου.
  Η λέξη έχει βάρος – παντού, εχτός από τις κοινότοπες κομματικές αντισφαιρίσεις.
  ______________________________________________
  Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ.
  Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα.
  Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις

  08 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις

  Ηλεκτρονική δημοσίευση της αγγλικής μετάφρασης της Επιτομής του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας του Εμμανουήλ Κριαρά

  Το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας ανακοινώνει με ιδιαίτερη ικανοποίηση την έναρξη της ηλεκτρονικής δημοσίευσης του Concise Dictionary of Medieval Vernacular Greek, 1100–1669, το οποίο αποτελεί αγγλική μετάφραση της Επιτομής του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας του Εμμανουήλ Κριαρά. Ο πρώτος τόμος είναι πλέον διαθέσιμος μέσω του εκδοτικού οίκου Brill (https://dictionaries.brillonline.com/dmgo).

  Το έργο, υπό την επιστημονική επιμέλεια των Γεώργιου Κ. Γιαννάκη και Αντώνιου Ρεγκάκου, παρουσιάζει το βασικό λεξιλόγιο της μεσαιωνικής και πρώιμης νεοελληνικής δημώδους γλώσσας (12ος–17ος αι.), με ετυμολογικά και ιστορικά σχόλια και παραθέματα από πρωτότυπα κείμενα σε ένα σύγχρονο περιβάλλον σύνθετης ψηφιακής αναζήτησης. Η σταδιακή δημοσίευση των υπόλοιπων τόμων θα συνεχιστεί έως το 2028, ενώ η έντυπη έκδοση προγραμματίζεται για το 2029.

  Η συνεργασία του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας με τον εκδοτικό οίκο De Gruyter Brill εντάσσει το έργο του Εμμανουήλ Κριαρά σε ένα διεθνές επιστημονικό και εκδοτικό περιβάλλον, μέσα από το οποίο το Concise Dictionary of Medieval Vernacular Greek, 1100–1669 αποκτά ευρεία προβολή και καθίσταται προσβάσιμο στη διεθνή ερευνητική και ακαδημαϊκή κοινότητα. Η συνεργασία αξιοποιεί την επιστημονική εμπειρία του ΚΕΓ στη μελέτη της ελληνικής γλώσσας και τη μακρά παράδοση του Brill στις ανθρωπιστικές και κλασικές σπουδές. Έτσι προσφέρεται στο κοινό ένα λεξικό που αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τη μελέτη της βυζαντινής και μεσαιωνικής ελληνικής γλώσσας και γραμματείας, της ιστορίας της ελληνικής γλώσσας καθώς και την ιστορική γλωσσολογία, και συμβάλλει ουσιαστικά στη διάδοση και τη διεθνή ανάδειξη της μεσαιωνικής ελληνικής γλωσσικής κληρονομιάς.

  Μπορείτε να διαβάσετε τον πρόλογο της έκδοσης, καθώς και λεπτομερή περιγραφή του έργου, στο συνημμένο.

  26 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διαδικτυακή διάλεξη της κ. Marie Cronier με θέμα: ''Η σημασία της Κρήτης στην παράδοση των αρχαίων ελληνικών κειμένων κατά το 2ο μισό του 15ου αιώνα'', Παν/μιο Κρήτης (27/5/2026)

  Στο πλαίσιο του θεματικού κύκλου Διαλέξεων ''Κρήτες Κωδικογράφοι: γύρω από τον Μιχαήλ Αποστόλη'' που συνδιοργανώνουν η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ) και το Εργαστήριο Παλαιογραφίας του Παν/μίου Κρήτης, θα πραγματοποιηθεί η 3η διάλεξη με ομιλήτρια τη
  Δρ Marie Cronier (Ερευνήτρια στο Κέντρο Μελέτης της Ιστορίας των Κειμένων στο Παρίσι
  (Institut de Recherche et d’Histoire des Textes, Section Grecque, IRHT/CNRS).

  Η διάλεξη θα έχει θέμα: ''Η σημασία της Κρήτης στην παράδοση των αρχαίων ελληνικών κειμένων κατά το 2ο μισό του 15ου αιώνα'' και θα δοθεί στις 27 Μαΐου 2026 στις 18:30 διαδικτυακά.

  Οργάνωση-Συντονισμός:
  Μαρίνα Δετοράκη (Εργαστήριο Παλαιογραφίας Πανεπιστημίου Κρήτης)
  Βενετία Χατζοπούλου (ΕΒΕ)

  25 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διάλεξη του κ. Μ. Θεοδωράκη με τίτλο: ''Ἡ λειτουργία τῆς ὑμνολογίας στὴν ἐκκλησιαστικὴ ἀκολουθία'', Παν/μιο Κρήτης (22/5/2026)

  Την Παρασκευή, 22 Μαΐου 2026, ώρα 12:00, στην Αίθουσα 1, Διδακτήρια της Φιλοσοφικής Σχολής Παν/μίου Κρήτης (Πανεπιστημιούπολη Γάλλου, Ρέθυμνο), θα πραγματοποιηθεί διάλεξη με ομιλητή τον κ. Μ. Θεοδωράκη (Πολ. Μηχανικός, Διπλωματούχος βυζαντινής Μουσικής,
  Ερευνητής της βυζαντινής Υμνογραφίας και Λειτουργικής) και τίτλο: 'Ἡ λειτουργία τῆς ὑμνολογίας στὴν ἐκκλησιαστικὴ ἀκολουθία''.

  Αντικείμενο της διάλεξης είναι η παρουσίαση του πολυετούς ερευνητικού μόχθου του εισηγητή πάνω σε ζητήματα υμνογραφικής και λειτουργικής παράδοσης μέσα από κειμενικά τεκμήρια κωδίκων.

  15 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διάλεξη της κ. Άννας Λαμπαδαρίδη με τίτλο: ''Μεταφράζοντας ένα αγιολογικό κείμενο από τα λατινικά στα ελληνικά: η περίπτωση του Βίου του Αγίου Ιλαρίωνος του Ιερωνύμου (BHL 3879)'', ΕΚΠΑ (15/5/2026)

  Διάλεξη Βυζαντινής Φιλολογίας θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 15 Μαΐου 2026, ώρα 15.30-16.30 μμ., στο ΕΚΠΑ (7ος όροφος Φιλοσοφικής Σχολής, Κυψέλη 703), με ομιλήτρια την Δρ Άννα Λαμπαδαρίδη (Βυζαντινολόγος Ερευνήτρια CNRS) και τίτλο: ''Μεταφράζοντας ένα αγιολογικό κείμενο από τα λατινικά στα ελληνικά: η περίπτωση του Βίου του Αγίου Ιλαρίωνος του Ιερωνύμου (BHL 3879)''.

  13 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διαδικτυακή διάλεξη από τον Δρ Νικόλαο Σαρρή με τίτλο: ''Βιβλιοδεσίες χειρογράφων στον κύκλο του Μιχαήλ Αποστόλη: το κρητικό εργαστήριο'', Παν/μιο Κρήτης (13/5/2026)

  Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ) και το Εργαστήριο Παλαιογραφίας του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης συνδιοργανώνουν ένα νέο κύκλο τριών επιστημονικών διαλέξεων στη θεματική με τίτλο: ''Κρήτες Κωδικογράφοι: γύρω από τον Μιχαήλ Αποστόλη''.

  Η 2η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί διαδικτυακά στις 13 Μαΐου 2026 από τον Δρ Νικόλαο Σαρρή (Συντηρητή Βιβλίων και Χαρτιού στην Υπηρεσία Συντήρησης της ΕΒΕ) με τίτλο:
  ''Βιβλιοδεσίες χειρογράφων στον κύκλο του Μιχαήλ Αποστόλη: το κρητικό εργαστήριο''.

  Οργάνωση-Συντονισμός:

  - Μαρίνα Δετοράκη (Εργαστήριο Παλαιογραφίας Πανεπιστημίου Κρήτης)
  - Βενετία Χατζοπούλου (ΕΒΕ)

  11 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις

  Συμμετοχή του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στην 22η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης (7-10/5/26)

  To Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας συμμετέχει στην 22η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης που θα διεξαχθεί από τις 7 έως τις 10 Μαΐου 2026 στο Εκθεσιακό Κέντρο Θεσσαλονίκης ΔΕΘ–HELEXPO.

  Το ΚΕΓ θα φιλοξενηθεί στο Περίπτερο 12 Stand 20.

  Η 22η ΔΕΒΘ θα παρουσιάσει ένα διευρυμένο πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων που θα περιλαμβάνει θεματικά αφιερώματα, παρουσιάσεις βιβλίων, συζητήσεις, εργαστήρια, σεμινάρια, βιβλία και τέχνες, την παιδική και την εφηβική γωνία, επαγγελματικές εκδηλώσεις με διεθνείς συμμετοχές, κ.ά.. Σε αυτό το πλαίσιο το ΚΕΓ θα συμμετάσχει, με την ακόλουθη εκδήλωση:

  ΚΥΡΙΑΚΗ 10/05/2026, ώρες 15.00-16.00
  ΑΙΘΟΥΣΑ ΕΛΙΒΙΠ, Περίπτερο 15

  Θέμα: «Αρχαϊκό έπος και Εγγύς Ανατολή: Μεθοδολογικά ζητήματα και ερευνητική συγκομιδή»

  Ομιλητής: Χρήστος Κ. Τσαγγάλης , Καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας ΑΠΘ, Διευθυντής του Τμήματος Γλώσσας και Λογοτεχνίας του ΚΕΓ

  Συντονίστρια: Παναγιώτα Σαρίσχουλη , Καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας και Παπυρολογίας ΑΠΘ

  Είσοδος Ελεύθερη

  04 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διάλεξη του κ. Αν. Κανταρά με τίτλο: ''Βυζαντινά επιγράμματα σε έργα τέχνης'', Παν/μιο Ιωαννίνων (28/4/2026)

  Στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού μαθήματος ''Βυζαντινό Επίγραμμα'' Τμ. Φιλολογίας Παν/μίου Ιωαννίνων, ο κ. Αναστάσιος Κανταράς (Δρ. Βυζαντινής Φιλολογίας ΑΠΘ) θα πραγματοποιήσει διάλεξη την Τρίτη 28 Απριλίου και ώρα 16:30, στην αίθουσα ΦΑ3,με θέμα: ''Βυζαντινά επιγράμματα σε έργα τέχνης''.

  27 Απρ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  Διαδικτυακή διάλεξη από το Εργαστήριο Βυζαντινής Δημώδους και Μεταβυζαντινής/Πρώιμης ΝΕ Γραμματείας Eideneier του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Δ.Π.Θ.: Α. Κατσιγιάννης, Ερωτόκριτος ο Αθηναίος (30/4/26)

  Η Διευθύντρια και τα μέλη του Εργαστηρίου Βυζαντινής Δημώδους και Μεταβυζαντινής/Πρώιμης Νεοελληνικής Γραμματείας Hans & Niki Eideneier του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης σας προσκαλούν στη διαδικτυακή διάλεξη του κ. Αλέξανδρου Κατσιγιάννη, Επίκουρου Καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, με θέμα «Ερωτόκριτος ο Αθηναίος», η οποία θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 30 Απριλίου 2026, στις 6:00 το απόγευμα.

  23 Απρ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Ανακοινώσεις :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις

  Πρόσκληση υποβολής άρθρων στο Διεπιστημονικό Περιοδικό της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του ΔΠΘ ''ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ''

  Το Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (Δ.Π.Θ.) ανακοινώνει την πρώτη έκδοση του επιστημονικού του περιοδικού ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ. Διεπιστημονικό περιοδικό της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του ΔΠΘ. Democritus. A Multi-disciplinary Review of the School of Humanities (DUTH) το οποίο θα εκδίδεται αποκλειστικά σε ηλεκτρονική μορφή (online).

  Στο πλαίσιο αυτό, απευθύνεται ανοιχτή πρόσκληση προς τα μέλη της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας για την υποβολή πρωτότυπων επιστημονικών άρθρων και βιβλιοκρισιών με στόχο τη διεύρυνση του επιστημονικού διαλόγου και την προαγωγή της έρευνας στον ευρύτερο χώρο των Ανθρωπιστικών Σπουδών.

  Το περιοδικό δέχεται άρθρα που εμπίπτουν, ενδεικτικά αλλά όχι περιοριστικά, στις ακόλουθες
  θεματικές:
  • Ελληνική Φιλολογία
  • Λατινική Φιλολογία
  • Γλωσσολογία
  • Ιστορία
  • Πολιτισμός
  • Ανθρωπολογία
  • Ψυχολογία
  • Παιδαγωγική
  • Αρχαιολογία
  • Ανθρωπιστικές Επιστήμες και Ψηφιακές Τεχνολογίες

  21 Απρ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0