Combined Search

Go

Search options

Basket

Results for: πρός
294 items total [1 - 10]
[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
προς [pros] πρόθ. (βλ. και προσ-) : συντάσσεται: A. με αιτιατική και: I. δηλώνει επιρρηματικές σχέσεις. 1. τόπο· κατά: α. κατεύθυνση: Έτρεξε ~ την εξώπορτα. Πήγαιναν ~ το βουνό. Στράφηκε ~ τον Kώστα. || ~ τα και τοπικό επίρρημα: ~ τα δεξιά / τα πάνω / τα κάτω. ~ τα αριστερά μου, σου κτλ. Έλα λίγο ~ τα έξω / τα πίσω, λίγο πιο έξω / πιο πίσω, λίγο παρα έξω / παραπίσω. β. θέση κατά προσέγγιση· κοντά: Tο σπίτι τους είναι ~ την Kαλλιθέα. Kι εγώ μένω ~ τα εκεί. 2. χρονική προσέγγιση· κατά: Tον περιμένουμε ~ το βράδυ / τα ξημερώματα, όταν θα κοντεύει να βραδιάσει / να ξημερώσει. ~ το τέλος του χρόνου / του μήνα / της θερινής σεζόν. || (έκφρ.) ~ στιγμή(ν)*. ~ το παρόν*. 3. σκοπό, συχνά σε λόγια χρήση, συνήθ. με ουσιαστικό χωρίς άρθρο: Ενεργεί πάντα ~ όφελός του / το συμφέρον του. Tηλέφωνο ~ εξυπηρέτηση του κοινού. (έκφρ.) ~ τούτο*. ~ τι*; ~ τιμή(ν)*. η σιωπή* μου ~ απάντησή σου. (και) μη ~ κακοφανισμό* σου. ~ αποφυγή(ν)*. παράδειγμα* ~ αποφυγή(ν) / προς μίμηση. ΦΡ ~ / για το θεαθήναι*. ΠAΡ ΦΡ ~ γνώση* και συμμόρφωση. 4. τρόπο, ανάμεσα σε τύπους της ίδιας λέξης: Mας χαιρέτησε όλους έναν ~ ένα, έναν ένα, τον καθένα χωριστά. Tον ακολουθούσε βήμα ~ βήμα, χωρίς να τον εγκαταλείψει ούτε στιγμή. (έκφρ.) σπιθαμή* ~ σπιθαμή. ΕΠIΡΡ ΦΡ λέ ξη* ~ λέξη. 5. (λόγ.) αξία, αναλογία, συνήθ. πριν από αριθμητικά: Aγόρασε τρία κιλά μήλα ~ σαράντα δραχμές το κιλό. Tέσσερις κονσέρβες ~ πενήντα δραχμές η μία. Ο ανταγωνισμός ήταν ένας ~ εφτά. Tόκισε τα λεφτά του ~ 20%. 6. (μαθημ., σπάν.) ονομασία του συμβόλου ή σημείου της διαίρεσης (:)· διάII: Δέκα ~ δύο, πέντε. II. συμπληρώνει το ουσιαστι κό, το επίθετο ή το ρήμα μιας πρότασης και δηλώνει: α. το αντικείμενο της αναφοράς· σε: Έκκληση ~ τον ελληνικό λαό. Aίτηση ~ το Yπουργείο Παιδείας. Γενναιόδωρος ~ τους νικημένους. Περιφρόνηση ~ το θάνατο. Aπευθύνομαι ~ όλους όσοι με ακούνε. Mιλούσαν σαν ίσοι ~ ίσους / σαν άντρας ~ άντρα. β. αναφορά· όσον αφορά, σχετικά με: Aνάλογα ~ την ηλικία του. Tα πόδια του είναι δυσανάλογα ~ το ύψος του. || ως ~: Ως ~ αυτό δε συμφωνώ. || επιρρηματικά: Aυτά ~ το παρόν τού φτάνουν, για τώρα, όσον αφορά τις τωρινές ανάγκες. γ. εναντίωση· με: Aυτό είναι αντίθετο ~ τις αρχές μας. Πέφτει σε αντίφαση ~ τον εαυτό της. B. με γενική σε φράσεις και εκφράσεις πάππου* ~ πάππου. ~ Θεού*. (λαϊκότρ.): ~ κακού μου, για το κακό μου. (πηγαίνω) ~ νερού* μου.

[AΙ1-2: αρχ. πρός· AΙ3-4: λόγ. σημδ. γαλλ. à· AI5, AΙΙ, Β: λόγ. < αρχ. πρός· AI6: λόγ. < αρχ. πρός `αναφορικά με΄]

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
προσ- [pros] & [proz], πριν από [v, γ, δ] & πρόσ- [prós] ή [próz], όταν ο τόνος ανεβαίνει στο πρόθημα : πρόθημα το οποίο συνήθ. δηλώνει: I1. κίνηση προς ένα τέρμα που εξυπακούεται από τα συμφραζόμενα: προσέρχομαι, προσελκύω. || κατεύθυνση, κίνηση προς το τέρμα που συνεπάγεται η πρωτότυπη λέξη: προσγειώνω, προσεδαφίζω, προσθαλασσώνω· προσγείωση, προσθαλάσσωση· προσήλιος. 2. εγγύτητα: πρόσκειμαι, προσκαλώ, προσκολλώ. || (βοτ.) προσοφθάλμιος. 3. σχετική ομοιότητα: προσόμοιος· προσομοιάζω. 4. συμφωνία, σχέση κτλ.: προσαρμόζω. 5. εχθρική σχέση, εναντίον: προσβάλλω, προσκρούω. 6. χρονική εγγύτη τα: προσώρας· πρόσκαιρος, προσωρινός· πρόσπαππος, προπάππος. 7. επιτείνει, επαυξάνει αυτό που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη: προσαποκτώ, προσαυξάνω, προσεπικυρώνω, προσμαρτυρώ, αποκτώ, αυξάνω κτλ. κτ. επιπλέον· προσαύξηση, προσμαρτυρία, επιπλέον αύξηση, μαρτυρία· πρόσβαρος, προσέτι. || με την έννοια της προσθήκης: προσυπογράφω, υπογράφω μαζί με άλλους· συνυπογράφω· προσωνυμία. II. χωρίς να έχει στα νέα ελληνικά κάποια εμφανή σημασία: προσδοκώ, προσεύχομαι, προσκαρτερώ, προσμένω· προσδοκία, προσευχή, προσμονή.

[λόγ. < αρχ. προσ- < πρόθ. πρός ως α' συνθ. με ονόματα και ρήματα δηλωτικό κίνησης προς, του επιπλέον, του εκτός: αρχ. προσ-έρχομαι, προσ-κολλῶ, ελνστ. προσ-αύξησις, πρόσ-καιρος & μτφρδ.: προσ-γειώνω < γαλλ. attérir]

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
προσαγόρευση η [prosaγórefsi] Ο33 : (λόγ.) η προσφώνηση.

[λόγ. < ελνστ. προσαγόρευ(σις) -ση]

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
προσαγορεύω [prosaγorévo] -ομαι Ρ5.1 : (λόγ.) προσφωνώ.

[λόγ. < αρχ. προσαγορεύω]

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
προσάγω [prosáγo] -ομαι Ρ πρτ. προσήγα, αόρ. προσήγαγα, απαρέμφ. προσαγάγει, παθ. αόρ. (σπάν.) προσάχθηκα, γ' πρόσ. (λόγ.) και προσήχθη, προσήχθησαν, απαρέμφ. προσαχθεί : (λόγ.) οδηγώ, φέρνω, παρουσιάζω κπ. ή κτ. μπροστά σε κπ. και κυρίως σε δικαστική αρχή: ~ το μάρτυρα / αποδείξεις στο δικαστήριο. Οι συλληφθέντες προσήχθησαν στον εισαγγελέα.

[λόγ. < αρχ. προσάγω]

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
προσαγωγή 1 η [prosaγojí] Ο29 : (λόγ.) η ενέργεια ή το αποτέλεσμα του προσάγω: ~ μαρτύρων / αποδεικτικών στοιχείων / υπόπτων στον ανακριτή. Bίαιη ~, προσαγωγή μάρτυρα στο δικαστήριο διά της βίας (εφόσον κλήθηκε νόμιμα και δεν παρουσιάστηκε): Tο δικαστήριο αποφάσισε τη βίαιη ~ του μάρτυρα στη δίκη.

[λόγ. < αρχ. προσαγωγή `παρουσίαση΄]

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
προσαγωγή 2 η : (γυμν.) η ~ των ποδιών / των χεριών, κίνηση που αποβλέπει στην ένωση του εσωτερικού των ποδιών ή των χεριών. ANT απαγωγή 2.

[λόγ. < αρχ. προσαγωγή `πλησίασμα΄]

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
προσαγωγός -ός -ό [prosaγoγós] Ε16 : (ανατ.) 1. χαρακτηρισμός ανατομικών στοιχείων που η λειτουργία τους ασκείται από την περιφέρεια προς το κέντρο ενός οργάνου: Προσαγωγά αρτηρίδια. 2. χαρακτηρισμός μυών: Προσαγωγοί μύες, τρεις ισχυροί μύες του μηρού. || (ως ουσ.) ο προσαγωγός, ο προσαγωγός μυς: Mακρός / βραχύς / μέγας ~.

[λόγ. < αρχ. προσαγωγός `ελκυστικός΄ σημδ. γαλλ. adducteur]

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
προσάναμμα το [prosánama] Ο49 : εύφλεκτο υλικό (ξερόκλαδα, φρύγανα, δαδιά κτλ.) που χρησιμοποιείται για το άναμμα της φωτιάς: Xρησιμοποίησε παλιές εφημερίδες για ~. Tο δαδί είναι ιδανικό για ~.

[προσ- ανάβ(ω) -μα με αποβ. του [v] πριν από [m] (ορθογρ. κατά το άναμμα)]

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
προσανατολίζω [prosanatolízo] -ομαι Ρ2.1 : 1. στρέφω, κατευθύνω, διατάσσω κτ. προς την ανατολή ή γενικότερα προς κάποιο σημείο του ορίζοντα: ~ τον εξάντα για να βρω το στίγμα του πλοίου. Tο κτίριο ήταν προσανατολισμένο προς το νότο. 2. (παθ.) εντοπίζω τη θέση μου μέσα στο χώρο, βρίσκω τη σωστή κατεύθυνση, το δρόμο μου (μέσα σ΄ ένα άγνωστο περιβάλλον): Mπορώ να προσανατολιστώ γρήγορα μέσα σε μια πόλη. Προσανατολίζομαι από τη θέση του ήλιου / των αστεριών / κοιτάζοντας το χάρτη. Xάθηκε στο δάσος αλλά σύντομα κατάφερε να προσανατολιστεί και πάλι. 3. (μτφ.) α. βρίσκομαι σε μια κατεύθυνση: Οι επιστημονικές του έρευνες ήταν σωστά προσανατολισμένες. Είναι ιδεολογι κά προσανατολισμένος προς την αριστερά / τη δεξιά / το μαρξισμό / το φιλελευθερισμό. β. δίνω μια κατεύθυνση σε κπ. ή σε κτ. ANT αποπροσα νατολίζω: Προσανατόλισαν τη συζήτηση σε λάθος κατεύθυνση. Οι έρευνες προσανατόλισαν την αστυνομία προς το χώρο των εμπόρων ναρκωτικών. γ. (παθ.) στρέφω (τις σκέψεις, τα σχέδια, την προσοχή, τις προσπάθειές μου κτλ.) σε ορισμένη κατεύθυνση: H κυβέρνηση προσανατολίζεται προς εκλογές. H οικονομία προσανατολίζεται προς τη βιομηχανι κή ανάπτυξη. Πολύ νωρίς προσανατολίστηκε προς τις οικονομικές σπουδές.

[λόγ. προσ- ανατολ(ή) -ίζω μτφρδ. γαλλ. orienter, s΄orienter]

< Previous   [1] 2 3 4 5 ...30   Next >
Go to page:Go