Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα

12 Μάϊ. 2026

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις

  Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις...

  

  Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής

  Αναδημοσίευση από το φύλλο της 7ης Ιουνίου 2026

  συμμορίες
  Πάντως, σύμφωνα με έγκυρες πηγές, παλιά οι «μαφιόζοι» και οι «γκάνγκστερ» ήταν τίμια παλικάρια.
  Παλιά η ρίζα, πολλά τα λεξικά βλαστάρια της, και όλα έχουν κάτι από την έννοια «μοιράζομαι», «συμμετέχω», «είμαι μέρος». Η ίδια «μοίρα» περιμένει τους θνητούς , «Μόρος» είναι στον Όμηρο ο θάνατος και «ωκύ-μορος» ο Αχιλλέας που έφυγε νωρίς. Από εδώ και τα «μόρια» σε όλες τις σημασίες τους, από εδώ και η «μόρα» της αρχαίας στρατιωτικής ορολογίας που αντιστοιχεί περίπου στο τάγμα. «Συμ-μορία» (για την ακρίβεια «ξυμμορία») είναι στον Θουκυδίδη η παράταξη των Θηβαίων και των ακολούθων τους στη μάχη του Δηλίου, όπου σκόρπισαν οι Αθηναίοι αλλά ανδραγάθησε ο σαρανταπεντάρης Σωκράτης.
  Κανένα πρόβλημα με τις «συμμορίες» της αρχαιότητας που, εκτός από τάγματα οπλιτών, ήταν και ομάδες πολιτών (εξήντα στην κλασική Αθήνα) που είχαν την υποχρέωση να συμβάλλουν στις δημόσιες δαπάνες. Το ιστορικό της λέξης έχει και άλλες ενδιαφέρουσες τροπές. Στις πιο θεάρεστες εκδοχές της η «συμμορία» αναφέρεται σε μαθητική τάξη (προφανώς πριν ενσκήψει το bullying) αλλά και στη διοικητική περιφέρεια χριστιανού επισκόπου. Ως φαίνεται, σε εκκλησιαστικά συμφραζόμενα άρχισε και ο σημασιολογικός κατήφορος, αφού στις επιστολές του πατρός Βασιλείου εκ Καισαρείας (4ος αιώνας) η λέξη στηλιτεύει ομάδες με αιρετικές αντιλήψεις.
  Καμιά συμμορία μετά από αυτόν τον στιγματισμό δεν ανέκτησε αγαθή φήμη. Η χρήση της, κυρίως στον Τύπο του 19ου αιώνα, παραπέμπει σε ληστές και κατσαπλιάδες, η «συμμορία» του Ποινικού Κώδικα τεχνικά υπολείπεται σε αριθμό μελών αλλά και οργανωτική δομή από την εγκληματική οργάνωση ενώ η γενιά των Millennials και η συνέχειά της μπορεί να ξεχνούν την όξυνση της πολιτικής και ιδεολογικής της σημασίας μέσα στον Εμφύλιο του 20ου.
  Η λέξη έχει βάρος – παντού, εχτός από τις κοινότοπες κομματικές αντισφαιρίσεις.
  ______________________________________________
  Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ.
  Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα.
  Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις

  08 Ιούν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Συνέδρια & Ημερίδες

  Ημερίδα με τίτλο: ''Περικλής Κοροβέσης. Η γραφή του τραύματος'', Αγορά Αργύρη Πάτρα (12/5/2026)

  Το Πανεπιστήμιο Πατρών και το Εργαστήριο Αρχειακών Τεκμηρίων και Τύπου (ΕΑΤΤ) Τμ. Φιλολογίας συνδιοργανώνουν ημερίδα με τίτλο: ''Περικλής Κοροβέσης. Η γραφή του τραύματος'', η οποία θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 12 Μαΐου 2026, ώρες: 14.30 – 21.00 στην Αγορά Αργύρη στην Πάτρα.

  Η παρακολούθηση είναι ελεύθερη

  12 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Αρχαία Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Παρουσίαση του δίτομου έργου του κ. Θεόδωρου Β. Μαυρογιάννη με τίτλο: ''Αρχαιά Κύπρος'' στο Σπίτι της Κύπρου (12/5/2026)

  Την Τρίτη 12 Μαΐου 2026, ώρα 17.00, στο Σπίτι της Κύπρου (Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα) θα πραγματοποιηθεί η παρουσίαση του δίτομου έργου του Καθηγητή Αρχαίας Ιστορίας Παν/μίου Κύπρου Θεόδωρου Β. Μαυρογιάννη με τίτλο: ''Αρχαιά Κύπρος''.

  ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ

  Γραμματική Κάρλα, Καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας, ΕΚΠΑ, Διευθύντρια Εργαστηρίου Κυπριακών Μελετών

  ΟΜΙΛΗΤΕΣ

  - Ανδρέας Βοσκός, Ομότιμος Καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας, ΕΚΠΑ
  - Πέτρος Παπαπολυβίου, Αν. Καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Κύπρου
  - Δρ Μιχάλης Λεφαντζής, Προϊστάμενος Τμήματος Μελετών Αρχαίων Μνημείων, Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων, Υπουργείο Πολιτισμού, Ελλάδα

  Η εκδήλωση θα μεταδοθεί και διαδικτυακά.

  06 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Αρχαία Ελληνική :: Συνέδρια & Ημερίδες

  ΚΗ΄ Σεμινάριο Αρχαίας Κυπριακής Γραμματείας: Αρχαιά Κυπριακή Γραμματεία και Αρχαϊκό Έπος, Σπίτι της Κύπρου (12/5/2026)

  Το Σπίτι της Κύπρου και το Τμ. Φιλολογίας – Εργαστήριο Κυπριακών Μελετών του ΕΚΠΑ
  συνδιοργανώνουν το ΚΗ΄ Σεμινάριο Αρχαίας Κυπριακής Γραμματείας: Αρχαιά Κυπριακή Γραμματεία και Αρχαϊκό Έπος, το οποίο θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 12 Μαΐου 2026,
  ώρες 09:30 - 15:00,στο Σπίτι της Κύπρου ( Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα).

  ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ

  - Διομήδης Νικήτα, Διευθυντής, Σπίτι της Κύπρου
  - Θεοδώρα Αντωνοπούλου, Πρόεδρος, Τμήμα Φιλολογίας, ΕΚΠΑ
  - Γραμματική Κάρλα,Διευθύντρια Εργαστηρίου Κυπριακών Μελετών, ΕΚΠΑ

  Οι εργασίες του Σεμιναρίου διαρθρώνονται σε πέντε θεματικές ενότητες: «Ομήρου Ἰλιάς», «Ομηρικός Ύμνος Εἰς Ἀφροδίτην (Ι): Από το Αρχαϊκό Έπος μέχρι την Αυτοκρατορική Περίοδο», «Ομηρικός Ύμνος Εἰς Ἀφροδίτην (ΙΙ): Αρχαϊκό Έπος και Μεταγενέστερη Γραμματεία», «Αφροδίτη, Κύπρος και Κύπρια Ἔπη» και «Η έρευνα των Υποτρόφων του Ιδρύματος Λεβέντη».

  06 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  Colloquium ΜΠΧ Προγράμματος Σπουδών στη ΝΕ Φιλολογία, Τμήμα Φιλολογίας ΑΠΘ (12/5/26)

  Tην Τρίτη 12 Μαΐου 2026 (19:00) θα πραγματοποιηθεί διάλεξη του κ. Βασίλη Σωτηρόπουλου, δικηγόρου παρ' Αρείω Πάγω, με θέμα "Ο 'νομικός' Καβάφης: δίκαιο, επιθυμία και κανονιστικότητα στο καβαφικό σύμπαν". Η διάλεξη φιλοξενείται στον κύκλο σεμιναριακών συναντήσεων (Colloquium) του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Νεοελληνική Φιλολογία, του Τομέα ΝΕΣΣ (Τμήμα Φιλολογίας, ΑΠΘ).

  Το σεμινάριο θα γίνει διαδικτυακά μέσω zoom.

  04 Μάϊ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0