Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα

Λεξικά και Λεξικογραφία

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις

  Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις...

  

  Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής

  Αναδημοσίευση από το φύλλο της 5ης Απριλίου 2026

  ανθρωπισμός
  Με απλά λόγια «μετανθρωπισμός» είναι το όραμα της υπέρβασης του ανθρώπου όπως τον ξέρουμε με όχημα τη βιοτεχνολογία, την ΤΝ και την κυβερνητική.».
  Το «ανθρωπεύομαι» του Αριστοτέλη σημαίνει να ζης και να συμπεριφέρεσαι σαν άνθρωπος αλλά ο «ανθρωπισμός» έχει πολύ πιο πρόσφατη ιστορία, η λέξη αποδίδει το λατινικό humanismus και η ελληνική μεταγραφή, ο «ουμανισμός», ιστορικά οριοθετεί το Zeitgeist της Αναγέννησης όταν, μετά τον λίγο πολύ θεοκρατικό Μεσαίωνα, η δυναμική επανασύνδεση με την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα παλινόρθωσε τον ανθρώπινο Λόγο και αναγνώρισε στο ανθρώπινο υποκείμενο κυρίαρχη θέση στην παραγωγή, κυριότητα και νομή υπαρξιακού νοήματος.
  Αν εξαιρέσει κανείς ορισμένες υβριδικές εκδοχές όπου η ανθρωπιστική στροφή βρήκε τρόπους σύμπλευσης με τις αξίες των θρησκευτικών παραδόσεων, κοινός παρονομαστής όλων των κατοπινών μεταλλάξεων του ουμανισμού είναι η εκκοσμικευτική έμφαση και η εδραία πεποίθηση ότι η πρόοδος εναπόκειται στα ανθρώπινα διανοήματα.
  Αλλά αν, πριν από την Επιστημονική Επανάσταση, οι ουμανιστές μπορούσαν να επιμένουν ότι σεπτή κιβωτός τέτοιων διανοημάτων παρέμενε η φιλοσοφική και γραμματολογική παράδοση της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας, η ραγδαία ανάπτυξη των φυσικών επιστημών μετά τον 17ο αιώνα δημιούργησε προϋποθέσεις αναθεώρησης του παλαιού ουμανιστικού μοντέλου. Τα τιμαλφέστερα διανοήματα και το πνεύμα της προόδου τα συν-διεκδικούσε τώρα ένας «επιστημονικός ουμανισμός».
  Δεν πρόκειται για οξύμωρο πλην κάτι είχε ψυχανεμιστεί ο ουμανιστής Αινείας Σίλβιος Πικολόμινι (1405-1464) που επέμενε ότι οι θετικές επιστήμες δύσκολα μπορούν να πλαγιάσουν στην ίδια κλίνη με την ανθρωπιστική παιδεία. Και θα ήταν βέβαιος αν μπορούσε να προβλέψει ότι η τεχνολογία θα έβλεπε κάποτε τον άνθρωπο, όπως τον εννoούσε ο ανθρωπισμός, ως μεταβατική κατάσταση στον δρόμο προς τον μετανθρωπισμό (posthumanism).
  Αλλά τέτοιος «μετανθρωπισμός» είναι οξύμωρο, κι αφού οι λέξεις κουβαλάν αναπαλλοτρίωτη ιστορία είναι ίσως ακριβέστερο τα μελλούμενα να τα πούμε «μετα-ανθρωπικά».
  ______________________________________________
  Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ.
  Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα.
  Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις

  22 Απρ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Ανακοινώσεις :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις

  Πρόσκληση υποβολής άρθρων στο Διεπιστημονικό Περιοδικό της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του ΔΠΘ ''ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ''

  Το Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (Δ.Π.Θ.) ανακοινώνει την πρώτη έκδοση του επιστημονικού του περιοδικού ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ. Διεπιστημονικό περιοδικό της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του ΔΠΘ. Democritus. A Multi-disciplinary Review of the School of Humanities (DUTH) το οποίο θα εκδίδεται αποκλειστικά σε ηλεκτρονική μορφή (online).

  Στο πλαίσιο αυτό, απευθύνεται ανοιχτή πρόσκληση προς τα μέλη της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας για την υποβολή πρωτότυπων επιστημονικών άρθρων και βιβλιοκρισιών με στόχο τη διεύρυνση του επιστημονικού διαλόγου και την προαγωγή της έρευνας στον ευρύτερο χώρο των Ανθρωπιστικών Σπουδών.

  Το περιοδικό δέχεται άρθρα που εμπίπτουν, ενδεικτικά αλλά όχι περιοριστικά, στις ακόλουθες
  θεματικές:
  • Ελληνική Φιλολογία
  • Λατινική Φιλολογία
  • Γλωσσολογία
  • Ιστορία
  • Πολιτισμός
  • Ανθρωπολογία
  • Ψυχολογία
  • Παιδαγωγική
  • Αρχαιολογία
  • Ανθρωπιστικές Επιστήμες και Ψηφιακές Τεχνολογίες

  21 Απρ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Ανακοινώσεις :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις

  Δωρεάν διάθεση της ηλεκτρονικής μορφής του ελληνογαλλικού λεξικού ''Dictionnaire grec moderne - français à l’usage des francophones'' του H. Tonnet

  Ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Σορβόνης Henri Tonnet προσφέρει δωρεάν το πρόσφατο (2026) ελληνογαλλικό λεξικό του "Dictionnaire grec moderne - français à l’usage des francophones".

  01 Απρ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Λεξικά και Λεξικογραφία :: Ανακοινώσεις

  Διάλεξη της κ. Simona Georgescu με τίτλο: ''‘Search’ και ‘find’ στις ρομανικές γλώσσες: ετυμολογική και γνωσιακή προσέγγιση'', ΕΚΠΑ (12/3/2026)

  Την Πέμπτη 12 Μαρτίου 2026, ώρα 12:00, στην αιθ. 820, στην Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ
  θα πραγματοποιηθεί διάλεξη με ομιλήτρια την κα Simona Georgescu (Αναπλ. Καθ. Συγκριτικής Ιστορικής Λεξικολογίας) και τίτλο: ''‘Search’ και ‘find’ στις ρομανικές γλώσσες: ετυμολογική και γνωσιακή προσέγγιση''.

  11 Μάρ 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Λεξικά και Λεξικογραφία :: Ανακοινώσεις

  Ημερίδα με θέμα: ''Νέες προοπτικές στην ιστορική και διαλεκτική λεξικογραφία: το έργο του ΚΕΝΔΙ-ΙΛΝΕ (2025)'', Ακαδημία Αθηνών (17/12/2025)

  Το Κέντρον Ερεύνης Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων – Ιστορικό Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών διοργανώνει ημερίδα με θέμα: ''Νέες προοπτικές στην ιστορική και διαλεκτική λεξικογραφία: το έργο του ΚΕΝΔΙ-ΙΛΝΕ (2025)'', η οποία θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη
  17 Δεκεμβρίου 2025, ώρα 9.30, στην Ανατολική Αίθουσα του Μεγάρου της Ακαδημίας Αθηνών.

  Προσκεκλημένος ομιλητής θα είναι ο Philip Durkin, αρχισυντάκτης του Oxford English Dictionary.

  Η ημερίδα έχει ως στόχο την βιβλιοπαρουσίαση των πρόσφατων διαλεκτολογικών εκδόσεων του ΚΕΝΔΙ ''Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ)'' και ''Γλωσσικός Άτλαντας των Διαλεκτικών ποικιλιών της Καππαδοκίας'', και την εγκαινίαση και επίδειξη της νέας ψηφιακής λεξικογραφικής πλατφόρμας του Κέντρου, όπου γίνεται η ηλεκτρονική δημοσίευση του ''Ιστορικού Λεξικού της Νέας Ελληνικής (ΙΛΝΕ)'' και του ''Ιστορικού Λεξικού των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ)''.

  11 Δεκ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες

  Διεθνές Συνέδριο από το Ινστιτούτο ΝΕ Σπουδών: Επαναπροσεγγίζοντας τους βασικούς σταθμούς στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας (6-8/11/25)

  Το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών [Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη] του Α.Π.Θ., στο πλαίσιο των ετήσιων διεθνών συνεδρίων για τη διαχρονική και διατοπική μελέτη της ελληνικής, διοργανώνει το 1ο Διεθνές Συνέδριο «Επαναπροσεγγίζοντας τους βασικούς σταθμούς στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας» στις 6, 7 και 8 Νοεμβρίου 2025, στη Θεσσαλονίκη (Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών, Α.Π.Θ.). Το συνέδριο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του σημαντικού Έλληνα γλωσσολόγου Α.-Φ. Χριστίδη. Είναι ενταγμένο στις εκδηλώσεις για τα 100 χρόνια από την ίδρυση του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και θα γίνει με υβριδικό τρόπο, δηλαδή με φυσική παρουσία και διαδικτυακά.

  Σκοπός του Συνεδρίου είναι να επανεξετάσει προβλήματα που συνδέονται με (α) την προϊστορία της αρχαίας ελληνικής, (β) τις αρχαίες ελληνικές διαλέκτους, (γ) την ελληνιστική Κοινή, (δ) τον Αττικισμό και τις απαρχές των διγλωσσικών ποικιλιών, (ε) τη μεσαιωνική ελληνική, (στ) τις διάφορες μορφές της νέας ελληνικής. Ένας από τους θεματικούς άξονες του Συνεδρίου θα είναι αφιερωμένος στην “Ελληνική ετυμολογία”.

  30 Οκτ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες

  Διεθνές Συνέδριο Trends in Classics, Greek and Latin Linguistics 2: Aspects of Greco-Latin Contact (3-5/10/25)

  

  Στις 3-5 Οκτωβρίου 2025 πρόκειται να διεξαχθεί το διεθνές συνέδριο «Trends in Classics – Greek and Latin Linguistics 2» με θέμα: «Aspects of Greco-Latin Contact». Το συνέδριο συνδιοργανώνεται από το Πανεπιστήμιο του Cambridge, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Ο χώρος διεξαγωγής του συνεδρίου είναι το Αμφ. Ι του ΚΕΔΕΑ του ΑΠΘ (Λεωφ. 3ης Σεπτεμβρίου, Θεσσαλονίκη).

  Το συνέδριο έχει ως στόχο να εξετάσει διάφορες πτυχές των μακροχρόνιων και πολύπλοκων ελληνο-λατινικών επαφών, τόσο των πρώιμων όσο και των μεταγενέστερων (μετακλασική, πρώιμη μεσαιωνική περίοδος), εστιάζοντας όχι μόνο στην επίσημη γλώσσα (λογοτεχνική, επιστολική, διοικητική), αλλά και σε έγγραφα και καθημερινά (ή παρόμοια) κείμενα, όπως αυτά εμφανίζονται σε επιγραφές, όστρακα και παπύρους. Επιπλέον, θα διερευνηθούν ειδικότερες μορφές, όπως η ποίηση, η φιλοσοφία, η βιβλική/χριστιανική γλώσσα, τα τεχνικά έργα, οι γραμματικές πραγματείες, τα γλωσσάρια κ.λπ., καθώς και συγκεκριμένα ζητήματα όπως η ταυτότητα του συγγραφέα/ομιλητή, το πραγματολογικό, κοινωνικό και εξωγλωσσικό πλαίσιο κ.λπ. Μια ειδικότερη θεματική, που θα μπορούσε να διερευνηθεί στο πλαίσιο των ελληνο-λατινικών αλληλεπιδράσεων, έστω και ως δευτερεύον ζήτημα, είναι οι γλωσσικές ενδείξεις και οι πληροφορίες που συνάγονται σχετικά με τις σχέσεις και τις μετακινήσεις των λαών στα εδάφη του ελληνο-ρωμαϊκού κόσμου μέχρι το 500 μ.Χ. (ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, και λίγο αργότερα), δηλαδή τα συμβατικά όρια μεταξύ της αρχαίας ελληνικής και της μεσαιωνικής (βυζαντινής) Ελληνικής από τη μια πλευρά, και της Λατινικής και της Πρωτορομανικής από την άλλη.

  Γλώσσα του Συνεδρίου είναι η αγγλική. Οι εργασίες του είναι ανοικτές για το κοινό.

  Ιστοσελίδα Συνεδρίου https://lit.auth.gr/research/conferences/tcgll-conference/tcgll_02/

  Σε όλη τη διάρκεια του Συνεδρίου θα υπάρχει μετάδοση με live streaming. Μπορείτε να παρακολουθήσετε τις ανακοινώσεις στον σύνδεσμο https://lit.auth.gr/research/conferences/tcgll-conference/tcgll_02/

  Για το πρόγραμμα, βλ. συνημμένο

  01 Οκτ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες

  Πρόσκληση συμμετοχής στο Συνέδριο Laetae Segetes IX για νέους ερευνητές (Παν/μιο Masaryk, Τσεχία) (19-21/11/25)

  Στις 19-21 Νοεμβρίου 2025 πρόκειται να διεξαχθεί το Συνέδριο Laetae Segetes IX που διοργανώνει το Πανεπιστήμιο του Masaryk, Brno (Τσεχία).
  Η πρόσκληση συμμετοχής αφορά υποψήφιους διδάκτορες, διδάκτορες και μεταδιδακτορικούς φοιτητές στα πεδία της κλασικής, μεσαιωνικής λατινικής, βυζαντινής και νέας ελληνικής φιλολογίας.

  13 Μάϊ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις

  Με επιτυχία ολοκληρώθηκαν οι δράσεις του ΚΕΓ στο πλαίσιο της 21ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης

  

  Το ΚΕΓ βρισκόταν στον εκθετήριο χώρο της Helexpo, Περίπτερο 14 / Stand 19, από την Πέμπτη 08/05/2025 έως και την Κυριακή 11/05/2025, όπου παρουσιάστηκαν το έργο και οι εκδόσεις του.

  Kατά τη διάρκεια της Έκθεσης διοργανώθηκαν, επίσης, οι εξής εκδηλώσεις:
  Το Σάββατο 10 Μαΐου ο κ. Χρήστος Τσαγγάλης, καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας ΑΠΘ, διευθυντής του Τμήματος Γλώσσας και Λογοτεχνίας στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας και συγγραφέας ενός εκ των 6 τόμων της σχολιασμένης έκδοσης της Ιλιάδας από το Ίδρυμα Lorenzo Valla παρουσίασε την επικείμενη έκδοση της Ιλιάδας που συμπληρώνει την μνημειώδη σχολιασμένη έκδοση της Οδύσσειας από το Ίδρυμα Lorenzo Valla πριν από 35 περίπου χρόνια.
  Ακολούθησε την Κυριακή 11 Μαΐου η ομιλία του κ. Δημήτρη Κουτσογιάννη, ομότιμου καθηγητή Γλωσσολογίας ΑΠΘ και αναπληρωτή προέδρου του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας με θέμα «Από την τηλεκπαίδευση στην Τεχνητή Νοημοσύνη: Οικολογίες σχολικού γραμματισμού και το μέλλον του ελληνικού σχολείου» Στην παρούσα ομιλία αξιοποιήθηκαν ερευνητικά δεδομένα από την περίοδο της τηλεκπαίδευσης και από τις προσπάθειες αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση, προκειμένου να αποτυπωθούν οι ισχύουσες οικολογίες σχολικού γραμματισμού και να διατυπωθούν προτάσεις ως προς την κατεύθυνση των αλλαγών που είναι απαραίτητες στο ελληνικό σχολείο.

  12 Μάϊ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες

  1ο Διεθνές Συνέδριο από το Ινστιτούτο ΝΕ Σπουδών, ΑΠΘ: Επαναπροσεγγίζοντας τους βασικούς σταθμούς στην ιστορία της ελληνικής (7-8/11/25)

  Το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών [Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη] του Α.Π.Θ., στο πλαίσιο των ετήσιων διεθνών συνεδρίων για τη διαχρονική και διατοπική μελέτη της ελληνικής, διοργανώνει στις 7 και 8 Νοεμβρίου 2025, στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών στη Θεσσαλονίκη, το επετειακό (10ο στη σειρά), 1ο Διεθνές Συνέδριο "Επαναπροσεγγίζοντας τους βασικούς σταθμούς στην ιστορία της ελληνικής" που θα είναι αφιερωμένο στη μνήμη του σημαντικού Έλληνα γλωσσολόγου Α.-Φ. Χριστίδη.

  Στόχος του Συνεδρίου είναι να επανεξετάσει προβλήματα που συνδέονται με (α) την προϊστορία της αρχαίας ελληνικής, (β) τις αρχαίες ελληνικές διαλέκτους, (γ) την ελληνιστική Κοινή, (δ) τον Αττικισμό και τις απαρχές των διγλωσσικών ποικιλιών, (ε) τη μεσαιωνική ελληνική, (στ) τις διάφορες μορφές της νέας ελληνικής. Ένας από τους θεματικούς άξονες του Συνεδρίου θα είναι αφιερωμένος στην “Ελληνική ετυμολογία: αρχαία, μεσαιωνική και νέα”.

  06 Μάϊ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0