Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα

Μεσαιωνική Ελληνική

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διαδικτυακή διάλεξη του κ. Alessandro Bonvini με τίτλο: ''Constructing a Greco-Latin Miscellany in Renaissance Europe: Erasmus’ Adagiorum Chiliades’'', Παν/μιο Ιωαννίνων (20/1/2026)

  Την Τρίτη, 20 Ιανουαρίου 2026 στις 19.00, θα πραγματοποιηθεί η 4η διάλεξη του κύκλου online ομιλιών ''Young Researchers on New Ancient Greek and Neo-Latin Studies'' που συνδιοργανώνει ο Τομέας Κλασικής Φιλολογίας του Π.Ι., το Faculty of Arts του KU Leuven και το Εργαστήριο Έρευνας Λατινικής Γλώσσας, Λογοτεχνίας και Πολιτισμού (ΣΤΕΛΑ/LARES) του Δ.Π.Θ.

  Ομιλητής θα είναι ο κ. Alessandro Bonvini (KU Leuven) και ο τίτλος της διάλεξής του: ''Constructing a Greco-Latin Miscellany in Renaissance Europe: Erasmus’ Adagiorum Chiliades''.

  16 Ιαν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διαδικτυακή διάλεξη του κ. Β. Νταή με θέμα: ''Ποιήματα της ξενιτιάς στην υστερομεσαιωνική δημώδη λογοτεχνία'', ΔΠΘ (15/1/2026)

  Το Εργαστήρι Βυζαντινής Δημώδους και Μεταβυζαντινής/Πρώιμης Νεοελληνικής Γραμματείας Hans & Niki Eideneier, Τμ. Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ, διοργανώνει διαδικτυακή διάλεξη με ομιλητή τον κ. Β. Νταή (Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Τμ. Φιλολογίας Παν/μίου Ιωαννίνων) και θέμα: ''Ποιήματα της ξενιτιάς στην υστερομεσαιωνική δημώδη λογοτεχνία''.

  Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 15 Ιανουαρίου 2026, ώρα 18.00.

  15 Ιαν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις

  Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις...

  

  Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής

  Αναδημοσίευση από το φύλλο της 21ης Δεκεμβρίου 2025

  χρόνος
  Και εκτός των άλλων, ούτε το Λεξιλογείον γνωρίζει την ετυμολογία της λέξης..
  «Κινούμενη εικόνα της αιωνιότητας» («κινητή εικών αιώνος») είναι ο χρόνος, αποφάνθηκε ο Πλάτων, εκφράζοντας ως ποιητής αυτό που σκεφτόταν ως φιλόσοφος. Πάντα πιο εμπειρικός, ο διασημότερος μαθητής του, ο Αριστοτέλης, μίλησε για τον χρόνο ως κίνηση από ένα «πριν» προς ένα «μετά» όπως την αντιλαμβάνεται και την μετρά ένα νοήμον υποκείμενο. Πιο ριζοσπαστικό, το νοήμον υποκείμενο του ιερού Αυγουστίνου αρνείται αντικειμενική υπόσταση στο παρελθόν και το μέλλον, μεταστοιχειώνοντας το πρώτο ως «ανάμνηση», το δεύτερο ως «προσδοκία» και επιτρέποντας ένα ακαριαίο και φευγαλέο «παρόν» πριν ομολογήσει αφοπλιστικά: «Αν κανείς δεν με ρωτήσει ξέρω τι είναι ο χρόνος, αν κάποιος με ρωτήσει δεν μπορώ να του το εξηγήσω».
  Αλλά ο γρίφος μάς αφορά πολύ άμεσα για να σεβαστούμε την ερμητικότητά του. Είναι ο χρόνος ανεξάρτητος από την αντιληπτική δραστηριότητά μας ή αποτελεί απλώς το αποκύημά της; Προχωράει χωρίς να κοιτάζει τη δική μας μελαγχολία ή ορίζεται από τα αισθήματα και τη μνήμη μας; Είναι διακριτός από τον χώρο ή πηγαίνει σφιχταγκαλιασμένος με αυτόν και ποικίλλει ανάλογα με την ταχύτητα και τη βαρύτητα; Το μυστήριον τούτον μέγα εστί …
  Και αν η ωκεανογράφηση του χρόνου μόνο σκοτοδίνη μάς προκαλεί, μπορούμε να αρκεστούμε στο κοινό τικ τακ του ρολογιού παρόλο που ο «εφέρπων χρόνος» του Πίνδαρου υπονοεί το ύπουλο εκείνο «ανεπαισθήτως» για το οποίο ξέρουμε με σιγουριά ένα μονάχα: ότι γιορτάζουμε το πέρασμα και την αλλαγή του ενώ είμαστε ταυτόχρονα παρανάλωμά του.
  Και έτσι ας θυμηθούμε το δυσερμήνευτο Μυστικό του Ρόμπερτ Φροστ:
  Υποθέσεις κάνουμε χορεύοντας τριγύρω του πιασμένοι χέρι με χέρι, αυτό στη μέση κάθεται, και ξέρει. ______________________________________________
  Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ.
  Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα.
  Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις

  07 Ιαν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διαλέξεις στο ΕΚΠΑ : Τρέχουσες Έρευνες στη Βυζαντινή Φιλολογία ΙΙ (15/12/2025)

  Το Τμήμα Φιλολογίας του ΕΚΠΑ διοργανώνει δύο διαλέξεις οι οποίες θα πραγματοποιηθούν τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου, ώρα 9.30 - 12.00, στο Αμφιθέατρο 438, της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ.

  - Διάλεξη με τίτλο: ''Παρατηρήσεις σε ένα επιτάφιο ποίημα του Ευθυμίου Τορνίκη'', ομιλήτρια
  Μαρία Τζιάτζη (Καθ. Βυζαντινής Φιλολογίας, Τμ. Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΔΠΘ)

  - Διάλεξη με τίτλο: ''Προβληματισμοί κατά την κριτική έκδοση ασματικών κανόνων'', ομιλητής
  Γρηγόριος Παπαγιάννης (Καθ. Βυζαντινής Φιλολογίας, Τμ. Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΔΠΘ)

  Οι διαλέξεις γίνονται στο πλαίσιο των Μαθημάτων ''Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία'' (Α-Λ)
  Τμ. Φιλολογίας, και ''Βυζαντινή Φιλολογία'' Τμ. Ιστορίας και Αρχαιολογίας.

  Συντονίζει η διδάσκουσα των μαθημάτων και Πρόεδρος του Τμ. Φιλολογίας Καθ. Θεοδώρα Αντωνοπούλου

  08 Δεκ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Συνέδρια & Ημερίδες

  7o Διεθνές Συμπόσιο ''ΠΑΡΕΚΒΟΛΩΝ'' με θέμα: ''100 χρόνια Μεσαιωνικές Ελληνικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Παν/μιο Θεσσαλονίκης (1925 – 2025)'', ΑΠΘ (11-12/12/2025)

  Ο Τομέας Μεσαιωνικών Ελληνικών Σπουδών και το ηλεκτρονικό περιοδικό ''ΠΑΡΕΚΒΟΛΑΙ'' διοργανώνουν το 7o Διεθνές Συμπόσιο ''ΠΑΡΕΚΒΟΛΩΝ'' με θέμα: ''100 χρόνια Μεσαιωνικές Ελληνικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (1925 – 2025)'', το οποίο θα πραγματοποιηθεί στις 11 και 12 Δεκεμβρίου 2025 στο Αμφιθέατρο ΙΙΙ του ΚΕΔΕΑ.

  08 Δεκ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διάλεξη της κ. Μ. Δετοράκη με θέμα: ''Epigrammata epistulas faciunt: το παράδειγμα των Επιστολών του Θεοφύλακτου Σιμοκάττη'', ΕΚΠΑ (11/12/2025)

  O Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας του Τμ. Φιλολογίας ΕΚΠΑ, διοργανώνει διάλεξη με ομιλήτρια την κα Μαρίνα Δετοράκη (Καθ. Βυζαντινής Φιλολογίας του Παν/μίου Κρήτης) και θέμα: ''Epigrammata epistulas faciunt: το παράδειγμα των Επιστολών του Θεοφύλακτου Σιμοκάττη''.

  Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη, 11 Δεκεμβρίου 2025, ώρα 15.00 μμ., στην αίθουσα 311.

  03 Δεκ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις

  Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις...

  

  Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής

  Αναδημοσίευση από το φύλλο της 30ής Νοεμβρίου 2025

  κουίζ (Δύσκολες λέξεις, περίεργες έξεις)
  Μπορούμε να τα λέμε και λεξιλογικά UFO.
  Δεν γνωρίζουμε ακριβώς το ποιος και πότε δρομολόγησε το κουίζ «ξέρετε τι σημαίνει η τάδε λέξη;», το βέβαιο όμως είναι ότι καθώς άρχισαν να αυγαταίνουν τα διάφορα στέκια στο διαδίκτυο και αλλού άνοιξε εκθετικά και η όρεξη για λεξιλογικούς γρίφους. Βέβαια, στο ζήτημα αυτό το ελληνικό διαχρονικό ορυχείο είναι μεν ιδιαίτερα γενναιόδωρο πλην με τόσους μερακλήδες στην πιάτσα το μεταλλευτικό απόθεμα θα αρχίσει να μειώνεται και κάποια στιγμή θα χρειαστεί να περάσουμε από τα ήπια στα σκληρά. Άλλο είναι να ρωτάς το δύσκολο και απαιτητικό «ασκαρδαμυκτί» ή το «παράφερνα», που μπορεί να συναντήσεις και στον κυρ Αλέξανδρο, κι άλλο να φτυαρίζεις «σπάνιες γαίες» για να μυσταγωγείς σαδιστικά τους ανύποπτους ρέκτες: τι σημαίνει «γήτειον» (=κρεμμύδι), «φύσκη» (=παραγεμισμένο λουκάνικο), «χαλαίρυπος» (=σαπουνάδα), «κασωρίς» (=πόρνη), «κιξάλλης» (=ληστής);
  Πάντως, παρόλο που βάσει καταστατικών αρχών δεν ασχολείται με λεξιλογικά υπεριώδη αυτού του τύπου, το Λεξιλογείον, έτσι για χαλάρωμα, εκτιμά ότι κάποιες από τις σπανιότητες της ελληνικής που βρίσκονται χρόνια και ζαμάνια σε απόσυρση διαθέτουν ιδιόμορφη «γκλαμουριά», έχουν βαρύ βιογραφικό και μονολεκτική αιχμηρότητα, και καθώς προσφέρονται σε επίκαιρη χρήση θα μπορούσαμε ίσως να τις δοκιμάσουμε σε επανακυκλοφορία.
  Ιδού μια μικρή και ενδεικτική επιλογή:
  «Νεοπλουτοπόνηρος», χρήσιμο και ευρείας εφαρμογής, «γαμοστόλος» (= wedding planner), «δημοπίθηκος» (=αυτός που ξεγελάει τον λαό), εγγυημένο από τον Αριστοφάνη, «γραοσόβης» (=εραστής ώριμων κυριών), αριστοφανικό διαμάντι κι αυτό, «βωτιάνειρα» (=η περιοχή που γεννά λεβέντες), όπως η Κρήτη για παράδειγμα, «παρθενοπίπης» (=αυτός που κρυφοκοιτάζει τα κορίτσια).
  Τα δύο τελευταία έχουν ομηρική ονομασία προελεύσεως και δεν ανήκουν στα 5.000 κλοπιμαία που, σύμφωνα με κιτάπια Ελληνοσύρων μάγων, άντλησε η αγγλική από τον τυφλό βάρδο. ______________________________________________
  Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ.
  Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα.
  Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις

  02 Δεκ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διαδικτυακή διάλεξη από το Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης: Η. Χρυσοστομίδης, Ο Διάλογος του Δαμασκηνού Στουδίτη (27/11/25)

  Το Εργαστήρι Βυζαντινής Δημώδους και Μεταβυζαντινής/Πρώιμης Νεοελληνικής Γραμματείας
  Hans & Niki Eideneier του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, στο πλαίσιο του Β ́ Κύκλου διαδικτυακών διαλέξεων για τη Βυζαντινή Δημώδη και Πρώιμη Νεοελληνική Γραμματεία (Νοέμβριος 2025 – Μάιος 2026), διοργανώνει εκδήλωση με διαδικτυακή διάλεξη του κ. Ηλία Χρυσοστομίδη (Επίκουρου Καθηγητή της Λατινικής Παλαιογραφίας και Διπλωματικής, Τμήμα Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο), με θέμα «Ο Διάλογος του Δαμασκηνού Στουδίτη». Η εκδήλωση θα γίνει την Τετάρτη, 27.11.2025, ώρα 12.00.

  21 Νοέ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Ημερίδα του Εργαστηρίου Παλαιογραφίας, Παν/μιο Πατρών (21/11/2025)

  Το Εργαστήριο Παλαιογραφίας του Τμ Φιλολογίας Παν/μίου Πατρών, με αφορμή τη συμπλήρωση 21 χρόνων λειτουργίας του, διοργανώνει Ημερίδα η οποία θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 21 Νοεμβρίου 2025, ώρα 12.00, στην αίθουσα ΑΔ.

  19 Νοέ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Μεσαιωνική Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  Διάλεξη του κ. Raimondo Tocci με θέμα: ''Τα χειρόγραφα βιβλία ως αρχαιολογικά αντικείμενα και κειμήλια: καταλογογραφώντας στη Βιβλιοθήκη της Ι.Μ.Μ. Βατοπεδίου'', ΕΚΠΑ (28/11/2025)

  Την Παρασκευή, 28 Νοεμβρίου 2025, στο πλαίσιο του μαθήματος Παλαιογραφία Ι του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών στη Βυζανινή Φιλολογίαν ''Αρέθας'', θα πραγματοποιηθεί διάλεξη με ομιλητή τον κ. Raimondo Tocci (Επίκουρος Καθ. του ΔΠΘ)
  και θέμα: ''Τα χειρόγραφα βιβλία ως αρχαιολογικά αντικείμενα και κειμήλια: καταλογογραφώντας στη Βιβλιοθήκη της Ι.Μ.Μ. Βατοπεδίου''.

  Η διάλεξη θα γίνει στην κυψέλη 704, ώρα 13.00 μμ.

  18 Νοέ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0