Portal for the greek language

Ερευνητικά Προγράμματα

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Νέα για την Πύλη :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες :: Επιστημονικές Δημοσιεύσεις :: Ερευνητικά Προγράμματα :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις :: Τύπος :: Απόψεις

  Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις...

  

  Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής

  Αναδημοσίευση από το φύλλο της 25ης Ιανουαρίου 2026

  φωρ
  Συμβαίνει και εις τας καλυτέρας των λέξεων: παλιά και αρχοντική η άτρακτος, τσαχπίνικο και μόρτικο το ουραίο τμήμα.
  Παλιά σε Αθήνα και Ρώμη ονομάτιζαν με την ίδια λέξη τους σεσημασμένους της κλεφτουριάς. «Φωρ» έλεγαν τον κλέφτη στο κλεινόν άστυ, ως fur τον στιγμάτιζαν οι Λατίνοι που, χαριτολογώντας ή κατ’ ευφημισμόν, τον κωδικοποίησαν και ως homo trium litterarum, τουτέστιν, «άνθρωπο τριών γραμμάτων». «Αποκαλύπτω, πιάνω στα πράσα» σημαίνει το ρήμα «φωράω» και «εφωράθησαν τα ψευδή μεμαρτυρηκότες» είπε κάποτε ο εύγλωττος Δημοσθένης όταν μετά από ενδελεχή έρευνα κάποιοι αποδείχτηκαν πέραν αμφιβολίας ψευδομάρτυρες.
  Με τη γενική σημασία «ολοφάνερος» απαντά συχνά και το επίθετο «αυτόφωρος» και για «αυτόφωρους» υπονομευτές μιλάει ο Συρακούσιος Αθηναγόρας του Θουκυδίδη. Έτσι φτάσαμε και στο «επ’ αυτοφώρω» που πρωταγωνιστεί σε μια σημαδιακή, πάντα χρήσιμη και, ως φαίνεται, πάντα επίκαιρη φράση του ρήτορα Αντιφώντα: «επ’ αυτοφώρω κλέπται των δημοσίων χρημάτων».
  Μιλάμε για παλιά ινδοευρωπαϊκή ρίζα, και σκαλίζουμε το χρονοντούλαπο της ετυμολογίας και της αρχαιομάθειας όχι μόνο επειδή μπορεί να δράσει αποτελεσματικά κατά της ανορθογραφίας αλλά και επειδή άξιον και δίκαιον εστί να καμαρώνουμε πού και πού (και με το μέτρο) για την αρχοντική καταγωγή των γλωσσικών μας κειμηλίων.
  Άλλο τώρα αν με του καιρού τα γυρίσματα οι αρχόντισσες κυρίες καταδεχτούν να κατέβουν στα μπουζούκια και ο «αυτόφωρος» του Θουκυδίδη αναβιώσει σε λαϊκή απογευματινή ως «αυτοφωράκιας» – που είναι, λέει, αυτός που βγαίνει μπροστά και ενώ ο ίδιος δεν φταίει παίρνει πάνω του το φταίξιμο για να μείνει στο απυρόβλητο κάποιος «μεγάλος».
  Ιδού το αρχαίον κλέος με «μαλλιαρή» κατάληξη -άκιας, όπως πεναλτάκιας, κορτάκιας, γκομενάκιας (όλα κατοχυρωμένα στο Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών). Ευνόητον ότι πρόκειται για τεχνική ορολογία της πολιτικής που πιθανότατα κυοφορήθηκε στο καφενείο (της Βουλής εν προκειμένω).
  Είναι εκφραστικό, γουστόζικο, χρήσιμο και δικαιούται θέση στο Λεξικό. ______________________________________________
  Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ.
  Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα.
  Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις

  28 Jan 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις :: Ερευνητικά Προγράμματα

  Βάση δεδομένων για τις λογοτεχνικές μεταφράσεις δημοσιευμένες στον Τύπο (1870-1974), Παν/μιο Πατρών

  

  Τέθηκε σε πιλοτική εφαρμογή η "Μετάdata", νέα Βάση Δεδομένων που αφορά την καταγραφή των μη αυτοτελώς δημοσιευμένων λογοτεχνικών κειμένων μεταφρασμένων στην ελληνική γλώσσα (1870-1974). Η καταγραφή υλοποιείται στο πλαίσιο προγράμματος με επιστημονικά υπεύθυνη την κα Στέση Αθήνη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών, σε συνεργασία με τη Βιβλιοθήκη και το Κέντρο Πληροφόρησης του ίδιου Πανεπιστημίου και διατίθεται σε ελεύθερη πρόσβαση.

  12 Mar 2024 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις :: Ερευνητικά Προγράμματα :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις

  Νέα Έκδοση: Δημώδης Πεζός Λόγος του 16ου αιώνα

  

  Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
  Δημώδης Πεζός Λόγος του 16ου αιώνα
  Επιστημονική επιμέλεια - εισαγωγή: Ελένη Κακουλίδη-Πάνου, Ελένη Καραντζόλα, Κατερίνα Τικτοπούλου
  Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
  Είκοσι και πλέον χρόνια από την έγκριση του αρχικού ερευνητικού προγράμματος στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, κυκλοφορεί αυτή η σημαντική έκδοση με την ελπίδα να συμβάλει στη διερεύνηση μιας σχετικά άγνωστης εποχής που όμως έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της δημώδους γλώσσας και γραμματείας.

  08 Aug 2023 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις :: Ερευνητικά Προγράμματα

  Προσβάσιμη στο κοινό η ιστοσελίδα του προγράμματος The CENSUS of Modern Greek Literature: a bibliography for the English-speaking world

  Ανακοινώνεται ότι η ιστοσελίδα “The CENSUS of Modern Greek Literature: a bibliography for the English-speaking world” είναι πλέον προσβάσιμη στο https://moderngreekliterature.org/

  Πρόκειται για ένα διεθνές πρόγραμμα που διευκολύνει την πρόσβαση των αγγλόφωνων ομιλητών στην νέα ελληνική λογοτεχνία. Συγκεντρώνει αναφορές σε όλες τις μεταφράσεις νεοελληνικών λογοτεχνικών έργων στα αγγλικά και σε όλες τις μελέτες που έχουν γραφεί στα Αγγλικά και ασχολούνται με την νέα ελληνική λογοτεχνία από τον 12ο αιώνα μ.Χ. και εξής.

  12 Oct 2022 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες :: Ερευνητικά Προγράμματα

  Εναρκτήρια Συνεδρία Διημερίδας για το ερευνητικό έργο του Δημοκρίτειου Παν/μίου: Ψηφιακή Θράκη: χαρτογραφώντας την ιστορία και τον πολιτισμό για την ποιοτική αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος (30/6/22)

  Το Εργαστήριο Τεχνολογίας, Έρευνας και Εφαρμογών στην Εκπαίδευση, του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, με διευθυντή τον κ. Άγγελο Παληκίδη, αναπληρωτή καθηγητή Διδακτικής της Ιστορίας, σε σύμπραξη με το Εργαστήριο Γλωσσολογίας Σύνταξης, Μορφολογίας, Φωνητικής και Σημασιολογίας +ΜόρΦωΣη, του τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης με διευθύντρια την κα Ζωή Γαβριηλίδου, καθηγήτρια Γλωσσολογίας και Αντιπρύτανη Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Φοιτητικής Μέριμνας, υλοποιούν το ερευνητικό έργο: «Ψηφιακή Θράκη: χαρτογραφώντας την ιστορία και τον πολιτισμό για την ποιοτική αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος»

  Για την πρόσκληση και το πρόγραμμα της εναρκτήριας συνεδρίας της Διημερίδας που διοργανώνει το ερευνητικό έργο ΨΗΦΙΑΚΗ ΘΡΑΚΗ και θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 30 Ιουνίου και ώρες 17.30 -19.30 στην Τσανάκλειο Βιβλιοθήκη, βλ. https://helit.duth.gr/wp-content/uploads/2022/06/Invitation-Digital-Thrace.pdf

  27 Jun 2022 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Ανακοινώσεις :: Ερευνητικά Προγράμματα

  «Τυποσκόπιο 1821»: Ερευνητικό πρόγραμμα ευρετηρίασης των εφημερίδων στην Ελληνική Επανάσταση, ΕΚΠΑ

  «Τυποσκόπιο 1821»: Ερευνητικό πρόγραμμα ευρετηρίασης των εφημερίδων στην Ελληνική Επανάσταση. 4 εφημερίδες – 3.000 λήμματα

  07 Jan 2021 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νέα Ελληνική :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες :: Ερευνητικά Προγράμματα

  Δραστηριότητες & εκδόσεις του Κέντρου Νέου Ελληνισμού (Βερολίνο)

  

  Το Κέντρο Νέο Ελληνισμού (CeMoG) στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου εκδίδει τριμηνιαίο ενημερωτικό δελτίο με κείμενα ελληνογερμανικού ενδιαφέροντος. Το ένατο newsletter που μόλις κυκλοφόρησε συνοδεύεται από περιλήψεις και επιλεγμένα κείμενα στα ελληνικά. Μεταξύ άλλων, η Εύα Στεφανή και ο Αριστείδης Αντονάς καταθέτουν τις σκέψεις τους για τη documenta 14 και η Εύη Γραμμένου φωτίζει ορισμένες πτυχές από την ιστορία του Γερμανικού Επιστημονικού Ινστιτούτου (DWI), ενός πολιτισμικού θεσμού που ιδρύθηκε από τους Ναζί το 1941 στην Αθήνα: http://www.cemog.fu-berlin.de/newsletter/newsletter-archiv/cemog.... Επιπλέον, το Cemog αναπτύσσει ευρύτερο εκδοτικό πρόγραμμα με στόχο τη δημιουργία μιας ψηφιακής βιβλιοθήκης της νεοελληνικής λογοτεχνίας και των νεοελληνικών σπουδών (Edition Romiosini). Η ελληνική σελίδα της Edition Romiosini/CeMoG διαθέτει, μεταξύ άλλων, δίγλωσσες και ελληνικές εκδόσεις, ενώ παράλληλα δίνει πρακτικές οδηγίες για την ελεύθερη, online ανάγνωση των βιβλίων στην ψηφιακή της βιβλιοθήκη: http://www.cemog.fu-berlin.de/el/edition-romiosini/.

  11 May 2017 | Σχόλια 0

• Ανακοινώσεις :: Ερευνητικά Προγράμματα

  Η ισότητα των φύλων στη Γερμανική Προεδρία των G20 το 2017

  Το πρόγραμμα εργασιών της Γερμανικής Προεδρίας της «Ομάδας των 20» (γνωστή ως G20) για το έτος 2017 περιλαμβάνει ως διακριτή προτεραιότητα το ζήτημα της ενδυνάμωσης της θέσης των γυναικών και της ισότητας των φύλων.

  23 Jan 2017 | Σχόλια 0

• Αρχαία Ελληνική :: Ανακοινώσεις :: Ερευνητικά Προγράμματα

  Ξεκίνησαν οι εγγραφές για το Πρόγραμμα του Παν/μίου Harvard: Ο Αρχαίος Έλληνας Ήρωας

  Ξεκίνησαν οι εγγραφές για τον νέο κύκλο του προγράμματος «Ο Αρχαίος Έλληνας Ήρωας» (“The Ancient Greek Hero” ή “HeroesX”), ενός πρωτοποριακού προγράμματος, προσιτού σε όλους, του HarvardX, δηλαδή της ειδικής πλατφόρμας Μαζικών Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων (“Massively Open Online Courses”) του Πανεπιστημίου. Ο κύκλος αυτός στοχεύει στην εισαγωγή των συμμετεχόντων στην κλασική λογοτεχνία και ιδιαίτερα στους ήρωες της αρχαίας Ελλάδος. Το πρόγραμμα διευθύνει ο Gregory Nagy, καθηγητής Κλασικών Σπουδών και Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο Harvard και Διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου.

  12 Jan 2017 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Γλωσσολογία :: Ανακοινώσεις :: Ερευνητικά Προγράμματα

  Ολοκλήρωση του έργου "Ελληνοβουλγαρικοί παραλληλισμοί στη μορφολογία παραγωγής - ανάπτυξη δυναμικού ηλεκτρονικού πόρου"

  Ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του έργου «Ελληνοβουλγαρικοί παραλληλισμοί στη μορφολογία παραγωγής - ανάπτυξη δυναμικού ηλεκτρονικού πόρου» που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Επιστημονικών Ερευνών του Πανεπιστήμιου της Σόφιας (Σύμβαση Επιστημονικής Έρευνας αριθμ. 44/12.04.2016) με επικεφαλής τον αναπληρωτή καθηγητή Boris Vounchev. Τα επιστημονικά αποτελέσματα του έργου περιλαμβάνουν μία μελέτη θεωρητικών πτυχών της μορφολογίας παραγωγής και δύο δημοσιεύσεις. Το σημαντικότερο επίτευγμα του έργου αποτελούν οι συσχετιστικοί πίνακες που καταγράφουν πάνω από 210 παραγωγικά επιθήματα της Νέας Ελληνικής και πάνω από 150 παραγωγικά επιθήματα της Βουλγαρικής. Ο κύριος σκοπός των πινάκων είναι να αναζητηθούν και να αναδειχθούν παραλληλισμοί στη μορφολογική δήλωση ορισμένων σημασιών στα παράγωγα ουσιαστικά των δύο συγκρινόμενων γλωσσών.

  05 Dec 2016 | Σχόλια 0