Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα

28 Ιαν. 2026

• Νέα Ελληνική :: Μεσαιωνική Ελληνική :: Αρχαία Ελληνική :: Λεξικά και Λεξικογραφία :: Γλωσσολογία :: Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Διδασκαλία της Ελληνικής :: Πιστοποίηση Ελληνομάθειας :: Νέα για την Πύλη :: Δραστηριότητες του ΚΕΓ :: Ανακοινώσεις :: Συνέδρια & Ημερίδες :: Επιστημονικές Δημοσιεύσεις :: Ερευνητικά Προγράμματα :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις :: Τύπος :: Απόψεις

  Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις...

  

  Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής

  Αναδημοσίευση από το φύλλο της 25ης Ιανουαρίου 2026

  φωρ
  Συμβαίνει και εις τας καλυτέρας των λέξεων: παλιά και αρχοντική η άτρακτος, τσαχπίνικο και μόρτικο το ουραίο τμήμα.
  Παλιά σε Αθήνα και Ρώμη ονομάτιζαν με την ίδια λέξη τους σεσημασμένους της κλεφτουριάς. «Φωρ» έλεγαν τον κλέφτη στο κλεινόν άστυ, ως fur τον στιγμάτιζαν οι Λατίνοι που, χαριτολογώντας ή κατ’ ευφημισμόν, τον κωδικοποίησαν και ως homo trium litterarum, τουτέστιν, «άνθρωπο τριών γραμμάτων». «Αποκαλύπτω, πιάνω στα πράσα» σημαίνει το ρήμα «φωράω» και «εφωράθησαν τα ψευδή μεμαρτυρηκότες» είπε κάποτε ο εύγλωττος Δημοσθένης όταν μετά από ενδελεχή έρευνα κάποιοι αποδείχτηκαν πέραν αμφιβολίας ψευδομάρτυρες.
  Με τη γενική σημασία «ολοφάνερος» απαντά συχνά και το επίθετο «αυτόφωρος» και για «αυτόφωρους» υπονομευτές μιλάει ο Συρακούσιος Αθηναγόρας του Θουκυδίδη. Έτσι φτάσαμε και στο «επ’ αυτοφώρω» που πρωταγωνιστεί σε μια σημαδιακή, πάντα χρήσιμη και, ως φαίνεται, πάντα επίκαιρη φράση του ρήτορα Αντιφώντα: «επ’ αυτοφώρω κλέπται των δημοσίων χρημάτων».
  Μιλάμε για παλιά ινδοευρωπαϊκή ρίζα, και σκαλίζουμε το χρονοντούλαπο της ετυμολογίας και της αρχαιομάθειας όχι μόνο επειδή μπορεί να δράσει αποτελεσματικά κατά της ανορθογραφίας αλλά και επειδή άξιον και δίκαιον εστί να καμαρώνουμε πού και πού (και με το μέτρο) για την αρχοντική καταγωγή των γλωσσικών μας κειμηλίων.
  Άλλο τώρα αν με του καιρού τα γυρίσματα οι αρχόντισσες κυρίες καταδεχτούν να κατέβουν στα μπουζούκια και ο «αυτόφωρος» του Θουκυδίδη αναβιώσει σε λαϊκή απογευματινή ως «αυτοφωράκιας» – που είναι, λέει, αυτός που βγαίνει μπροστά και ενώ ο ίδιος δεν φταίει παίρνει πάνω του το φταίξιμο για να μείνει στο απυρόβλητο κάποιος «μεγάλος».
  Ιδού το αρχαίον κλέος με «μαλλιαρή» κατάληξη -άκιας, όπως πεναλτάκιας, κορτάκιας, γκομενάκιας (όλα κατοχυρωμένα στο Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών). Ευνόητον ότι πρόκειται για τεχνική ορολογία της πολιτικής που πιθανότατα κυοφορήθηκε στο καφενείο (της Βουλής εν προκειμένω).
  Είναι εκφραστικό, γουστόζικο, χρήσιμο και δικαιούται θέση στο Λεξικό. ______________________________________________
  Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ.
  Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα.
  Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις

  28 Ιαν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις :: Ηλεκτρονικές & Έντυπες Εκδόσεις

  Παρουσίαση του τόμου: Δημήτρης Μορτόγιας, τα έργα. Άπαντα τα ευρεθέντα, στη Θεσ/νίκη (28/1/26)

  

  To Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη σας προσκαλεί στην παρουσίαση του τόμου Δημήτρης Μορτόγιας, τα έργα. Άπαντα τα ευρεθέντα. Φιλολογική Επιμέλεια: Μαίρη Μικέ - Ελένη Κατσαβέλη.
  Η παρουσίαση θα γίνει την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου 2026 και ώρα 7 μ.μ. στο καφέ μπαρ "Μπαράκα" (πλατεία Ναυαρίνου 3, Θεσσαλονίκη).

  Με τη Μαίρη Μικέ (Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, ΑΠΘ) και την Ελένη Κατσαβέλη (μεταδιδακτορική ερευνήτρια, ΑΠΘ) συζητούν οι Bασίλης Βασιλειάδης (επίκουρος καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας, ΑΠΘ), Παναγιώτης Λύγουρης (υποψήφιος διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, ΑΠΘ) και Γιάννης Μαρκόπουλος (μεταδιδακτορικός ερευνητής, ΑΠΘ).

  Μελοποιημένα ποιήματα του Δημήτρη Μορτόγια ερμηνεύουν οι Αγαθή Νικολαίδου, πιάνο και η
  Ερωδίνη Μιχαηλίδου, φωνή.

  21 Ιαν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  Βιωματικά Εργαστήρια ενηλίκων τον Ιανουάριο στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (14,28/1/2026)

  Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ) συνεχίζει τη δράση ''Εμείς και ο κόσμος των παραμυθιών'' τον Ιανουάριο, με δύο νέα αυτοτελή βιωματικά εργαστήρια δημιουργικής έκφρασης για ενήλικες, την Τετάρτη 14 και την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου 2026, στο Παιδικό Εργαστήρι της ΕΒΕ, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

  Το κάθε εργαστήριο βασίζεται σε ένα διαφορετικό εικονογραφημένο βιβλίο της Δανειστικής Συλλογής της ΕΒΕ, προσφέροντας εναλλακτικούς τρόπους δημιουργικής έκφρασης, παιχνιδιού και προσωπικής ανάπτυξης μέσα από έναν κόσμο γεμάτο λέξεις, εικόνες και δημιουργία.

  Η συμμετοχή σε όλες τις δράσεις της ΕΒΕ είναι δωρεάν

  09 Ιαν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Νεοελληνική Λογοτεχνία :: Ανακοινώσεις

  Ομιλία του κ. David Connolly, με τίτλο: ''Η μαγεία του Ελύτη'' στο Σπίτι του Ελύτη (28/1/2026)

  Την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου 2026, στις 19:00, θα πραγματοποιηθεί ομιλία του καθηγητή μεταφρασεολογίας, μεταφραστή και μελετητή του έργου του Ελύτη, David Connolly, με τίτλο:
  ''Η μαγεία του Ελύτη'', στο Σπίτι του Ελύτη ( Διοσκούρων 4 και, Πολυγνώτου, Αθήνα)

  Είσοδος ελεύθερη με απαραίτητη προκράτηση θέσης.

  07 Ιαν 2026 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0

• Αρχαία Ελληνική :: Ανακοινώσεις

  10ος κύκλος επιμορφωτικών διαλέξεων της Εταιρείας Συγγραφέων και του Επιγραφικού Μουσείου (14,21,28/1/2026)

  Ξεκινάει, την Τετάρτη 14 Ιανουαρίου 2026, ώρα 18.00, ο 10ος κύκλος διαλέξεων της Εταιρείας Συγγραφέων και του Επιγραφικού Μουσείου, με ομιλητές/τριες μέλη της Εταιρείας
  και θέματα που εκτείνονται σε ευρύτερα πεδία, όπως Μαθηματικά, Τεχνητή Νοημοσύνη, Γλωσσολογία, Περιβάλλον κ.ά.

  Για τον 10ο κύκλο με θέμα: ''Αρχαίοι Ελληνικοί Μύθοι των τόπων, του λόγου και της ιστορίας, ομιλητής θα είναι ο αρχαιολόγος και συγγραφέας Κώστας Σουέρεφ.

  Οι διαλέξεις θα πραγματοποιηθούν στις 14, 21 και 28 Ιανουαρίου 2026, ώρα 18.00, στο
  Επιγραφικό Μουσείο Τοσίτσα 1, Αθήνα.

  Υπεύθυνη συντονισμού Αγγελική Στρατηγοπούλου, ηλεκτρονική διεύθυνση:
  Είσοδος ελεύθερη

  18 Δεκ 2025 | Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας | Σχόλια 0