Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα

Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις...

Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής

Αναδημοσίευση από το φύλλο της 21ης Δεκεμβρίου 2025

χρόνος

Και εκτός των άλλων, ούτε το Λεξιλογείον γνωρίζει την ετυμολογία της λέξης..

«Κινούμενη εικόνα της αιωνιότητας» («κινητή εικών αιώνος») είναι ο χρόνος, αποφάνθηκε ο Πλάτων, εκφράζοντας ως ποιητής αυτό που σκεφτόταν ως φιλόσοφος. Πάντα πιο εμπειρικός, ο διασημότερος μαθητής του, ο Αριστοτέλης, μίλησε για τον χρόνο ως κίνηση από ένα «πριν» προς ένα «μετά» όπως την αντιλαμβάνεται και την μετρά ένα νοήμον υποκείμενο. Πιο ριζοσπαστικό, το νοήμον υποκείμενο του ιερού Αυγουστίνου αρνείται αντικειμενική υπόσταση στο παρελθόν και το μέλλον, μεταστοιχειώνοντας το πρώτο ως «ανάμνηση», το δεύτερο ως «προσδοκία» και επιτρέποντας ένα ακαριαίο και φευγαλέο «παρόν» πριν ομολογήσει αφοπλιστικά: «Αν κανείς δεν με ρωτήσει ξέρω τι είναι ο χρόνος, αν κάποιος με ρωτήσει δεν μπορώ να του το εξηγήσω».

Αλλά ο γρίφος μάς αφορά πολύ άμεσα για να σεβαστούμε την ερμητικότητά του. Είναι ο χρόνος ανεξάρτητος από την αντιληπτική δραστηριότητά μας ή αποτελεί απλώς το αποκύημά της; Προχωράει χωρίς να κοιτάζει τη δική μας μελαγχολία ή ορίζεται από τα αισθήματα και τη μνήμη μας; Είναι διακριτός από τον χώρο ή πηγαίνει σφιχταγκαλιασμένος με αυτόν και ποικίλλει ανάλογα με την ταχύτητα και τη βαρύτητα; Το μυστήριον τούτον μέγα εστί …

Και αν η ωκεανογράφηση του χρόνου μόνο σκοτοδίνη μάς προκαλεί, μπορούμε να αρκεστούμε στο κοινό τικ τακ του ρολογιού παρόλο που ο «εφέρπων χρόνος» του Πίνδαρου υπονοεί το ύπουλο εκείνο «ανεπαισθήτως» για το οποίο ξέρουμε με σιγουριά ένα μονάχα: ότι γιορτάζουμε το πέρασμα και την αλλαγή του ενώ είμαστε ταυτόχρονα παρανάλωμά του.

Και έτσι ας θυμηθούμε το δυσερμήνευτο Μυστικό του Ρόμπερτ Φροστ:

Υποθέσεις κάνουμε χορεύοντας τριγύρω του πιασμένοι χέρι με χέρι, αυτό στη μέση κάθεται, και ξέρει. ______________________________________________

Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ.

Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα.

Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις