Στο πρώτο τμήμα του άρθρου γίνεται σύντομη αναδρομή στη γένεση, κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, της αττικιστικής διδακτικής παράδοσης, η οποία, επιβιώνοντας ώς τις μέρες μας, εξακολουθεί να επηρεάζει αρνητικά τόσο τον καθορισμό των στόχων όσο και τη διδακτική πρακτική του μαθήματος των αρχαίων ελληνικών από το πρωτότυπο, παρότι έχουν εκλείψει πλέον οι ιδιαίτερες συνθήκες που ευνόησαν την ανάπτυξη και την ιστορική συνέχειά της. Συγκεκριμένα, η αττικιστική διδακτική, με την εμμονή της στην εκμάθηση του λεξιλογίου, της γραμματικής και του συντακτικού της αττικής διαλέκτου, αναπτύχθηκε για να εξυπηρετήσει όχι μόνο τη μελέτη των κλασικών κειμένων, αλλά και τη μίμησή τους, την παραγωγή δηλαδή πρωτότυπων κειμένων γραμμένων σε αττική διάλεκτο (ή στα νεότερα χρόνια σε καθαρεύουσα). Επομένως, ο γλωσσοκεντρικός αυτός τρόπος διδασκαλίας είχε νόημα μόνο την εποχή που ήταν εφικτή η παραγωγή αττικού λόγου ή όταν υπηρετούσε την καθαρεύουσα, σήμερα όμως επιβιώνει χωρίς να εξυπηρετεί καμιά απολύτως σκοπιμότητα.

Με αφετηρία το παραπάνω σκεπτικό, ο Φάνης Κακριδής προτείνει να αντικατασταθεί το μάθημα των "Αρχαίων Ελληνικών" από το μάθημα της "Αρχαιογνωσίας", που στόχος της «δεν θα είναι η διδασκαλία της αρχαίας γλώσσας (βλ. της αττικής διαλέκτου), ούτε καν η διδασκαλία της αρχαίας λογοτεχνίας (βλ. των αττικών και αττικιστικών κειμένων) , αλλά η διδασκαλία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού στο σύνολό του» (σ.12). Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, «θα χρειαστεί να διδάξουμε τον πολιτισμό αυτόν από όλες τις πλευρές του ―πνευματικές, καλλιτεχνικές, υλικές―, σε όλες τις διαδοχικές του φάσεις, συνδέοντας τον έναν με τον άλλον πολιτισμικό τομέα και τη μια με την άλλη εποχή, έτσι που να φανεί η ενότητά του στην εξέλιξή της, από την αρχή ώς το τέλος. Κι ακόμα θα χρειαστεί να παρακολουθήσουμε ιστορικά την εξέλιξη της γλώσσας ως συντονισμένης έκφρασης του πολιτισμού και να τη διδάξουμε αυτή καθαυτή, αν θέλουμε οι μαθητές μας να μπουν και να βιώσουν άμεσα, με το κλειδί στο χέρι, τον αρχαίο κόσμο» (σ.14).

Στη συνέχεια, ακολουθούν ειδικότερες παρατηρήσεις για την οργάνωση του μαθήματος της "Αρχαιογνωσίας" στο Γυμνάσιο και το Λύκειο. Για το Γυμνάσιο λέγεται ότι η γνωριμία των μαθητών με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό θα πρέπει να γίνεται μέσα από μεταφρασμένα κείμενα, τα οποία θα κλιμακώνονται έτσι ώστε να δείχνουν τις εξελίξεις του πολιτισμού και να καλύπτουν όσο γίνεται περισσότερα πολιτισμικά κεφάλαια, όχι μόνο τον χώρο της λογοτεχνίας και της φιλοσοφίας, αλλά και εκείνον των επιστημών. Απαραίτητη φυσικά είναι και η συνδρομή της αρχαιολογίας, για να γνωρίσουν οι μαθητές την αρχαία ελληνική ζωγραφική, πλαστική, αρχιτεκτονική, κλπ. Μια πρώτη γνωριμία των μαθητών με την αρχαία γλώσσα θα μπορούσε να γίνει μέσα από ένα μάθημα ιστορίας της αρχαίας ελληνικής γλώσσας από τα χρόνια της Μυκηναϊκής έως τη σημερινή κοινή Νεοελληνική.

Στο Λύκειο πλέον, οι μαθητές θα μπορούν να γνωρίσουν τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό μέσα από τα πρωτότυπα κείμενα, που θα διδάσκονται σε χρονολογική σειρά, για να φανούν οι εξελίξεις στον χώρο της ιστορίας των ιδεών και θα συσχετίζονται με αντίστοιχα φαινόμενα στις εικαστικές τέχνες, ώστε να δοθεί στους μαθητές μια συνολική εικόνα της πολιτισμικής εξέλιξης του αρχαίου κόσμου. Η καθαυτό γλωσσική διδασκαλία θα πρέπει να περιορίζεται στα βασικά γραμματικοσυντακτικά φαινόμενα, «χωρίς τις λεπτομέρειες και τις εξαιρέσεις τους, χωρίς ασκήσεις αναπαραγωγής, με μοναδικό στόχο ο μαθητής να αναγνωρίζει τους γραμματικούς τύπους και τις συντάξεις» (σ.19). Στόχος της διδασκαλίας θα πρέπει να είναι η γνωριμία με τα συγκεκριμένα κείμενα, η οποία θα διευκολύνεται από ένα αναλυτικό υπόμνημα, στο οποίο θα επεξηγούνται σπάνια γραμματικά και συντακτικά φαινόμενα και θα παρέχονται τα απαραίτητα πραγματολογικά στοιχεία. Τέλος, στη Γ΄ Λυκείου πια, μπορεί να ολοκληρώνεται, για τους μαθητές που ενδιαφέρονται να γνωρίσουν σε βάθος την αρχαία γλώσσα, η διδασκαλία της γραμματικής και του συντακτικού πάντα όμως θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι σημασία για τον μαθητή έχει «να μπορεί να διαβάζει, κατά κανόνα με βοηθήματα, αρχαία ελληνικά κείμενα, όχι να μιλά, ούτε να γράφει Αρχαία» (σ.20).

Χρήσιμη και κατατοπιστική γενεαλόγηση της αττικιστικής διδακτικής παράδοσης και επισήμανση των προβλημάτων που δημιουργεί η αναχρονιστική εφαρμογή της σήμερα στο σχολείο. Αρκετά ενδιαφέρουσα και η πρόταση για διεύρυνση του μαθήματος των "Αρχαίων Ελληνικών" σε μάθημα "Αρχαιογνωσίας".

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Σ. ΤΣΕΛΙΚΑΣ