Αντικείμενο του άρθρου του Καζάζη είναι το μάθημα των αρχαίων ελληνικών από μετάφραση και η ανάγκη αναβάθμισής του, με τρόπο μάλιστα που να συγκοινωνεί με το αντίστοιχο μάθημα που διδάσκεται με βάση τα πρωτότυπα κείμενα. Για τον σκοπό αυτό, διερευνάται η παθολογία του μαθήματος, που πηγή της έχει κατά κύριο λόγο την αμηχανία με την οποία οι "Αναλυτικές Οδηγίες" του Υπουργείου αντιμετωπίζουν το συγκεκριμένο μάθημα, ορίζοντας γι' αυτό μια πληθώρα γενικών και ειδικών στόχων, που κυμαίνονται από την κατανόηση των αξιών του αρχαίου πολιτισμού ως τη λεκτική, ιστορική και πραγματολογική εξομάλυνση των διδασκόμενων κειμένων και την αισθητική αποτίμησή τους. Το αποτέλεσμα είναι «να κινούμαστε αενάως στην περιφερειακή τροχιά της μυθολογίας και της πραγματολογίας, της ιστορίας και της καλλιτεχνίας, καταδικασμένοι να μη φτάνουμε ποτέ στο κέντρο, που είναι η ουσία των λεγομένων, και χάριν της οποίας ―υποτίθεται― υπάρχουν όλα τ' άλλα» (σ.23). Η πρόταση του Καζάζη είναι να αναθεωρηθεί και να αποσαφηνιστεί η σκοποθεσία του μαθήματος, θέτοντας, στη θέση των πολλών και μη σαφώς ιεραρχούμενων στόχων, τους εξής δύο μόνο:

(i) Ως κύριος στόχος του μαθήματος ορίζεται η ενασχόληση με τα καθαρώς παιδευτικής αξίας θέματα και προβλήματα που ανιχνεύονται στα διδασκόμενα κείμενα η παρακολούθηση δηλαδή του τρόπου με τον οποίο ένας συγγραφέας ορίζει μείζονα ανθρώπινα προβλήματα, τα συζητά και καταλήγει σε κάποια συμπεράσματα. «Τέτοια προβλήματα και τέτοιες απαντήσεις τείνουν να συνθέσουν μια ολοκληρωμένη παιδευτική πρόταση μεγάλης πνοής, απολύτως συγχρονισμένη με την εποχή μας και κάθε άλλο παρά ανεδαφική» (σ.25). Ο παραπάνω ιδεολογικός στόχος του μαθήματος τίθεται όμως με τρεις επιφυλάξεις: (α) το μάθημα, παρότι θα αποτελεί ουσιαστικά μια εισαγωγή στη αρχαία σκέψη, θα πρέπει να παραμείνει αποφασιστικά κειμενοκεντρικό, γιατί ο προβληματισμός κάθε αρχαίου συγγραφέα, όσο γενικός κι αν είναι, είναι πάντοτε ιστορικά καθορισμένος, εκκινεί από κάποιες συγκεκριμένες ιστορικές, πολιτικές και άλλες αφορμές, και δεν νομιμοποιούμαστε, κατά συνέπεια, τις θέσεις που εκφράζει σ' ένα συγκεκριμένο κείμενο να τις γενικεύουμε και να τις θεωρούμε σταθερή πεποίθησή του ή άποψη όλης της αρχαιότητας (β) δεν θα πρέπει, κάνοντας αυθαίρετες επιλογές από τέτοιες εν τόπω και χρόνω απόψεις των αρχαίων, να κατασκευάζουμε ένα απόλυτο σύστημα "κλασικής παιδείας", άχρονο και υπερτόπιο (γ) ο υψηλής στάθμης προβληματισμός των αρχαίων κειμένων δεν θα πρέπει να δίνει λαβή σε θεωρίες για "προικισμένους" τάχα λαούς.

(ii) Αφού το μάθημα είναι κατά βάση φιλολογικό, ως δεύτερος στόχος του (στόχος κοινός και για το μάθημα των αρχαίων ελληνικών από το πρωτότυπο) ορίζεται η άσκηση στην αναγνωστική ακρίβεια, στη σωστή ανάγνωση και κατανόηση των κειμένων. Η ανάγνωση, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με τη συντακτική ανατομία του κειμένου, ούτε με την ερμηνεία, ορίζεται ως τεχνική που στόχο έχει να διαγνώσει τη συγκρότηση του νοήματος του κειμένου. Για την ακριβή ανάγνωση των αρχαίων κειμένων απαραίτητη προϋπόθεση είναι η κατανόηση της δομής της αρχαιοελληνικής "περιόδου" που αποτελεί τη βασική μονάδα του αρχαιοελληνικού λόγου. Για να κάνει πιο συγκεκριμένη την προτεινόμενη αναγνωστική τεχνική, ο Καζάζης την εφαρμόζει στο προοίμιο του Υπέρ Αδυνάτου λόγου του Λυσία.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, τα κλασικά κείμενα αξίζει να διδάσκονται «γιατί έχουν την τόλμη να εγείρουν μείζονες απορίες του ανθρώπου, και να τις ορίζουν και να τις συζητούν αδέσμευτα από θεοκρατικές ή ανελεύθερες αντιλήψεις και με ένα γενικότερα διδακτικό τρόπο, όπως μπορεί να αποκαλύψει η προσεκτικότερη φιλολογική ανάγνωση» (σ.28).

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Σ. ΤΣΕΛΙΚΑΣ