Αφορμή για το άρθρο του Δελμούζου αποτέλεσαν οι απόψεις της νεοσύστατης "Εταιρείας Ελλήνων Φιλολόγων", όπως αυτές διατυπώθηκαν στο πρώτο τεύχος του περιοδικού της Πλάτων. Ως στόχος της Εταιρείας ορίζεται η τόνωση της κλασικής παιδείας με τη συνέχιση της λόγιας παράδοσης. Ο Δελμούζος αναρωτιέται καταρχήν αν με τον όρο λόγια παράδοση εννοείται η παράδοση που ριζώνει στον αττικισμό και στη συνέχεια αμφισβητεί τη συνεισφορά της στη νεοελληνική παιδεία, σημειώνοντας πως «η ζημιά που έφερε στον νέο ελληνισμό είναι ανυπολόγιστη, γιατί παραστράτησε το έθνος σε στιγμή κρίσιμη για την πνευματική του ζωή από τον σωστό δρόμο του, και στέρεψε την πλουσιότατη για τη μόρφωσή του πηγή, τα κλασικά γράμματα» (σ.1103). Επίσης υπερασπίζεται τον δημοτικισμό απέναντι στην προσπάθεια της Εταιρείας να τον δυσφημίσει συνδέοντάς τον με τον κομμουνισμό και τον εκπαιδευτικό μοντερνισμό.

Μετά τις παραπάνω διευκρινίσεις, ο Δελμούζος θέτει το ερώτημα πώς θα μπορούσε να επιτευχθεί ο βασικός στόχος που θέτει η Εταιρεία: να βιώσουν, δηλαδή, οι μελετητές και οι μαθητές τα κλασικά κείμενα και τις αξίες τους, τη γλώσσα και το περιεχόμενό τους. Η απάντησή του είναι «ότι αυτό το κατορθώνει μόνον όποιος μελετητής ζει έντονα το παρόν του τόπου του και τις πραγματικές αξίες του […]. Και πραγματικά πώς θα ζήσεις ο ίδιος σε μορφή και περιεχόμενο και θα οδηγήσεις και τους μαθητές σου να ζήσουν τον Όμηρο, π.χ., τη γλώσσα του, την τέχνη και τις άλλες αξίες του έπους, αν η μελέτη και η διδασκαλία σου δεν είναι θεμελιωμένη στους δημοτικούς θησαυρούς και το πνεύμα τους, στα "παραμυθάκια" δηλαδή του Μιστριώτη; Ή για να φέρω παράδειγμα και από άλλη περιοχή, την οργάνωση π.χ. των αρχαίων κοινοτικών πολιτειών χωρίς την προεπαναστατική κοινοτική οργάνωση, και όχι βέβαια τους σημερινούς συμβατικούς δήμους; Βασικός όρος για τη γόνιμη μελέτη και διδασκαλία των κλασικών είναι η θεμελίωσή της στον νέο ελληνισμό και τις πολιτιστικές αξίες του, το βασικό δηλαδή αίτημα του δημοτικισμού» (σ.1104).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το τελευταίο τμήμα του άρθρου, όπου γίνεται λόγος για την εισαγωγή μεταφράσεων των κλασικών στη Μέση Εκπαίδευση. Η άποψη της Εταιρείας είναι ότι «εις τα ύψη των ελληνικών αξιών δεν δύναται να μας ανυψώσει η εύκολος οδός των μεταφράσεων, αλλά η πρόσωπον προς πρόσωπον αναστροφή». Ο Δελμούζος δεν αρνείται ότι κάθε μετάφραση υπολείπεται του πρωτοτύπου, καθώς μάλιστα αυτή εκφράζει και την προσωπικότητα του μεταφραστή. Θεωρεί όμως άτοπο, γενικεύοντας την παραπάνω αρχή να αποκλείονται εντελώς οι μεταφράσεις από την εκπαίδευση. Κατά την άποψή του, οι μεταφράσεις ακόμη και στα κλασικά σχολεία θα μπορούσαν να έχουν βοηθητική θέση στη διδασκαλία, ενώ η υιοθέτησή τους στα σχολεία με θετικό προσανατολισμό είναι αναγκαία. Επιπλέον, αν θέλουμε οι κλασικοί να γίνουν κτήμα όλης της κοινωνίας, τότε «για τον πλατύ αυτό και δύσκολο σκοπό ένα από τα αποτελεσματικότερα μέσα είναι οι καλές μεταφράσεις των μεγάλων κλασικών, μέσο που και σε άλλες πολιτισμένες χώρες από πολύ καιρό το έχουν βάλει σε πράξη περίφημοι φιλόλογοι» (σ.1106).

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Σ. ΤΣΕΛΙΚΑΣ