Εξώφυλλο

Ανεμόσκαλα
Συμφραστικοί Πίνακες Λέξεων για Μείζονες Νεοέλληνες Ποιητές

Σκαρφαλώνοντας λέξεις όπως μιαν ανεμόσκαλα. Γιώργος Σεφέρης, «“Νότες” για ένα ποίημα» (ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ, Β΄)

Οδηγίες αναζήτησης

Ο Συμφραστικός Πίνακας Λέξεων (εφεξής: ΣΠΛ) περιλαμβάνει όλους ανεξαιρέτως τους λεξικούς/λεκτικούς τύπους (εφεξής: ΛΤ) που απαντούν στα ποιήματα· πρόκειται για λέξεις-αναφορές/παραπομπές (tokens ή references), και όχι λήμματα.

  • Κάθε λεξικός τύπος καταγράφεται τόσες φορές όσες απαντά, πάντα συνοδευόμενος από τα άμεσα συμφραζόμενά του (context, έκτασης κατά κανόνα ενός στίχου ή μιας αράδας) και από ακριβείς παραπομπές (βλ. παρακάτω).
  • Τμήμα του ποιήματος θεωρήθηκαν, επίσης, όλοι οι τίτλοι ποιημάτων και συλλογών.
  • Αντίθετα, δεν θεωρήθηκαν οργανικό μέρος του ποιητικού κειμένου ―και ως εκ τούτου δεν εμφανίζονται στον ΣΠΛ με απλή αναζήτηση― τα motti (υπότιτλα παραθέματα), οι προμετωπίδες, οι αφιερώσεις, οι τοποχρονολογικοί προσδιορισμοί, οι ενδείξεις των ομιλούντων προσώπων και γενικότερα κάθε είδους συνοδευτικές παρατηρήσεις στην αρχή ή στο τέλος των ποιημάτων. Η αναζήτηση αυτών των στοιχείων είναι ωστόσο δυνατή με την επιλογή «Ειδικά κριτήρια».
  • Σε κάποιες περιπτώσεις τα ποιήματα συνοδεύονται από σημειώσεις και αυτόγραφα σχόλια του ίδιου του ποιητή (ή, όπου κρίθηκε αναγκαίο, από σημειώσεις του επιμελητή)· αυτά δεν περιλαμβάνονται στα αποτελέσματα αναζήτησης, είτε της απλής είτε μέσω ειδικών κριτηρίων.
  • Ο χρήστης έχει τη δυνατότητα να περιορίσει την αναζήτησή του σε συγκεκριμένες συλλογές ενός ποιητή, ή να επεκτείνει την αναζήτησή του σε όσους ποιητές επιθυμεί. Ο χρήστης έχει επίσης τη δυνατότητα πρόσβασης σε ολόκληρα τα ποιήματα (για όσα έχει εξασφαλιστεί η άδεια δημοσίευσης ή είναι ελεύθερα από πνευματικά δικαιώματα) από την επιλογή «Το ποιητικό έργο» στην πάνω δεξιά γωνία της αρχικής σελίδας κάθε ποιητή.
  • Τα κείμενα δημοσιεύονται στο μονοτονικό (με ορισμένες προσαρμογές που απαιτεί το ποιητικό μέτρο) και με ενοποιημένη ορθογραφία, ενώ στη μεταγραφή των νεότερων, μη εξελληνισμένων, ξενικών ονομάτων ακολουθείται η αρχή της απλογράφησης· σε κάποιες περιπτώσεις το ισχύον μονοτονικό προσαρμόζεται, προκειμένου να αποδοθεί το ποιητικό μέτρο ή άλλα φωνητικά χαρακτηριστικά, ενώ το ίδιο συμβαίνει, όπου κρίνεται απαραίτητο, με την ορθογραφία λόγιων και αρχαϊστικών στοιχείων (για τις εκδοτικές αρχές του προγράμματος βλ. τη σχετική «Μελέτη»).

 

Από τα αποτελέσματα της αναζήτησης υπάρχει η δυνατότητα προβολής των κειμένων, κατόπιν άδειας των κατόχων των πνευματικών δικαιωμάτων (όπου αυτή είναι απαραίτητη). Αυτό γίνεται μέσω της παραπομπής που παρατίθεται αριστερά, δίπλα σε κάθε αποτέλεσμα αναζήτησης, η οποία κατά σειρά περιλαμβάνει:

τη συντομογραφία του ποιητή, τη συντομογραφία της συλλογής (ή του «ψευδότιτλου» συλλογής), τη συντομογραφία της υπο-ενότητας (αν υπάρχει, διαφορετικά σημειώνονται μηδενικά), του ποιήματος και τον αριθμό στίχου (εφόσον ο τύπος συναντάται σε συμφραζόμενα αριθμημένου στίχου ή verset και όχι σε τίτλο, σε πεζό ποίημα ―χωρίς σταθερό αριθμό αράδων― κλπ.).

 

Η αναζήτηση έχει σχεδιαστεί να γίνεται ατονικά, δηλαδή χωρίς την χρήση τόνων, και βασίζεται στην ακολουθία γραμμάτων μιας λέξης· στα αποτελέσματα της αναζήτησης διαφοροποιούνται τα τονικά παρώνυμα (π.χ. γέρνω και γερνώ) αλλά εμφανίζονται μαζί οι ομόγραφοι –τυπογραφικά πανομοιότυποι– τύποι (π.χ. δω / να δω και δω / εδώ). Επιπλέον, τύποι που γράφονται με κεφαλαίο, θεωρούνται αυτόματα ομόγραφοι με τύπους που γράφονται με πεζά, εφόσον αυτοί εντοπίζονται και με πεζά στη βάση δεδομένων· αυτό επιτρέπει τη μη διαφοροποίηση ίδιων τύπων ανάλογα με το αν βρίσκονται στην αρχή ή όχι πρότασης, συνεπάγεται, ωστόσο, την ένταξη στον ίδιο λεκτικό τύπο περιπτώσεων κυρίων ονομάτων με ομόγραφα προσηγορικά, π.χ. Θε μου – θε να)· εξαιρούνται και διακρίνονται από τα ομόγραφά τους, για τεχνικούς λόγους, μόνο όσα ανθρωπωνύμια και τοπωνύμια περιλαμβάνονται στον ειδικό κατάλογο «κυρίων ονομάτων (ανθρωπωνυμίων-τοπωνυμίων)», βλ. παρακάτω. Έτσι για παράδειγμα το κύριο όνομα «Παν» διακρίνεται από τον λεκτικό τύπο «παν» με πεζά, ο οποίος όμως αντιστοιχεί τόσο στο ουσιαστικό παν (το) όσο και στον τύπο του γ΄ πληθ. του ρήματος πάνε>παν.

 

1. Απλή αναζήτηση λήμματος

Στα αποτελέσματα αναζήτησης θα εμφανιστούν όλοι οι τύποι που ξεκινούν με την ακολουθία γραμμάτων που πληκτρολογήσατε. Για να δείτε ολόκληρο τον συμφραστικό πίνακα, αφήστε το πλαίσιο αναζήτησης κενό και πατήστε «Βρες».

 

2. Αναζήτηση με προθήματα / επιθήματα, σύνθετες λεξικές μονάδες.

Χρησιμοποιείστε αστερίσκο * για να αναζητήσετε ομάδες λέξεων που περιέχουν το μόρφημα ή την ακολουθία χαρακτήρων που πληκτρολογείτε, π.χ.

*κρατ* (όλες οι λέξεις που περιέχουν το "κρατ")

*ισμός (όλες οι λέξεις που λήγουν σε "ισμός")

κ*ισμός (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από "κ" και λήγουν σε "ισμός")

*Σοφία (για να αναζητήσετε Αγια-Σοφιά, Αγία-Σοφία, δηλαδή τις περιπτώσεις ημιπαραθετικών συνθέτων)

*δειξε (για να αναζητήσετε λέξεις που ξεκινούν με απόστροφο π.χ. ’δειξε)

 

3. Ακριβής αναζήτηση

Επιλέγοντας «Ακριβή αναζήτηση» θα πάρετε αποτελέσματα μόνο για την ακολουθία χαρακτήρων ακριβώς όπως την έχετε πληκτρολογήσει.

 

4. Επιλογές αναζήτησης

Κατάλογοι Λέξεων: πρόκειται για αναζήτηση τύπων λέξεων που συμπεριλαμβάνονται στον ΣΠΛ (εντοπίζονται δηλαδή και με την απλή αναζήτηση· δεν εντάσσονται επομένως εδώ ΛΤ των οποίων η αναζήτηση είναι δυνατή μόνο με «ειδικά κριτήρια ― για αυτούς βλ. παρακάτω). Η ένταξή τους σε καταλόγους δίνει στον χρήστη τη δυνατότητα περιορισμού της αναζήτησής του σε ό,τι τον ενδιαφέρει. Δεν πρόκειται ωστόσο για λημματικούς πίνακες λέξεων ή τυπικά ευρετήρια, αλλά για περιορισμένη αναζήτηση λεξικών τύπων εντός συγκεκριμένων πεδίων. Συγκεκριμένα:

  • Τίτλοι-υπότιτλοι συλλογών-ποιημάτων: αναζήτηση ΛΤ μόνο σε κάθε είδους τίτλου. Οι τίτλοι που προστίθενται από τον επιμελητή (συνηθέστερα το incipit ―η αρχή του πρώτου στίχου― ή ψευδότιτλοι συλλογών) τίθενται σε ορθογώνιες αγκύλες και δεν περιλαμβάνονται στο γλωσσικό υλικό της αναζήτησης (όπως άλλωστε και κάθε είδους προσθήκες).
  • Τίτλοι έργων άλλων συγγραφέων: αναζήτηση ΛΤ που συναποτελούν ρητές διακειμενικές αναφορές σε κείμενα άλλων συγγραφέων. Δεν περιλαμβάνονται οι αναφορές του ποιητή σε τίτλους δικών του ποιημάτων (τέτοιες είναι, λόγου χάρη, οι περιπτώσεις του Σινόπουλου ή του Σαχτούρη, που συχνά αναφέρονται σε προηγούμενα ποιήματά τους), καθώς και αναφορές σε βιβλικά κείμενα (π.χ. Ευαγγέλιο, Αγία Γραφή κτλ.).
  • Αρχαίες ελληνικές και ξένες λέξεις: αναζήτηση αρχαιόγλωσσων και ξενόγλωσσων ΛΤ σε τίτλους και σε στίχους ποιημάτων.
  • Κύρια ονόματα: αναζήτηση ΛΤ που απαρτίζουν προσωπωνύμια (ανθρωπωνύμια και θεωνύμια) και τοπωνύμια (συμπεριλαμβανομένων των οδωνυμίων και, κατ’ εξαίρεση, ορισμένων μνημειακών τόπων όπως η Ακρόπολη), τόσο στο κυρίως ποιητικό κείμενο όσο και στους τίτλους· λόγου χάρη στον προκείμενο κατάλογο σαφώς δεν περιλαμβάνονται τα ομιλούντα πρόσωπα, τα οποία ανήκουν στα παρακειμενικά στοιχεία που είναι αναζητήσιμα μέσω της επιλογής των Ειδικών Κριτηρίων [βλ. παρακάτω]. Τα αποτελέσματα αναζήτησης δίνουν τους μεμονωμένους τύπους και όχι τις σύνθετες λεξικές μονάδες (π.χ. όνομα-επίθετο), με στόχο να διευκολυνθεί η γενική αναζήτηση τύπων σε παραπάνω από έναν ποιητή. Στην αναζήτηση δεν περιλαμβάνονται τα καταχρηστικά κύρια ονόματα, παρωνύμια και προσφωνήσεις ή οι προσωνυμίες καθώς και κάθε άλλο είδος κυρίων ονομάτων εκτός προσωπωνυμίων και τοπωνυμίων, π.χ. ονόματα ημερών/μηνών (έτσι π.χ. ο Ιούλιος Βερν ευρετηριάζεται ως ανθρωπωνύμιο, αντίθετα από τον Ιούλιο μήνα), εορτών, οργανισμών και μουσείων, αστερισμών, πλοίων, εθνικά ή πατριδωνυμικά, τίτλοι όπως «Καίσαρας» κτλ. Δεν περιλαμβάνονται επίσης οι πολυπληθείς στον Θεό (αλλά ευρετηριάζεται το κύριο όνομα Ιησούς καθώς και, καταχρηστικά, τα Παναγία/Χριστός), στον Σατανά/Διάβολο, στον Χάρο/Χάροντα, στον Άδη, τη Μοίρα και στη Μούσα, αναφορές που πολλές φορές είναι μεταφορικές ή καταχρηστικές, ενώ συχνά δεν κεφαλαιογραφούνται· ο χρήστης είναι προτιμότερο να αναζητήσει αυτές τις αναφορές μέσα από τη δυνατότητα απλής αναζήτησης στον συμφραστικό πίνακα λέξεων. Ευρετηριάζονται ωστόσο, κατ’ εξαίρεση, άλλες ονομασίες θεοτήτων (π.χ. Ερινύες), για διευκόλυνση του χρήστη. Σημειώνουμε, τέλος, πως, σε κάποιες περιπτώσεις, ζεύγη αρχικών ή συντομογραφίες όπως το Μ.Α. (=Μέση Ανατολή) θεωρήθηκαν μία λεξική μονάδα· ωστόσο δεν έγινε το ίδιο για τα ζεύγη αρχικών που δηλώνουν ονοματεπώνυμο (Γ. Σ.= Γιώργος Σεφέρης), ώστε να διευκολυνθεί η αναζήτηση με βάση μόνο το αρχικό γράμμα του επωνύμου.
  • Μεταφράσεις: αναζήτηση ΛΤ που εντοπίζονται σε τίτλους και στίχους μόνο των μεταφράσεων.

 

Ειδικά Κριτήρια: Δεν περιλαμβάνονται στην απλή αναζήτηση (ούτε καταχωρίζονται στους Καταλόγους Λέξεων), τα motti, οι αφιερώσεις, οι τοποχρονολογικοί προσδιορισμοί, οι ενδείξεις των ομιλούντων προσώπων και γενικότερα κάθε είδους συνοδευτικές παρατηρήσεις στην αρχή ή στο τέλος των ποιημάτων. Η αναζήτηση αυτών των στοιχείων είναι ωστόσο δυνατή με την επιλογή «Ειδικά κριτήρια».

Συγκεκριμένα:

  • Αφιερώσεις, motti, προμετωπίδες: αναζήτηση όλων των τύπων λέξεων που εμφανίζονται σε αυτές τις κατηγορίες.
  • Παρακειμενικά στοιχεία: αναζήτηση τύπων που εμφανίζονται σε σκηνικές οδηγίες, ομιλούντα πρόσωπα, τοποχρονολογίες γραφής ποιημάτων κλπ.
  • Συγγραφείς που μεταφράζονται: αλφαβητική εμφάνιση ή αναζήτηση (με βάση αποκλειστικά το επώνυμο) των συγγραφέων των πρωτότυπων ποιημάτων των μεταφράσεων.

Σημ. Ο χρήστης μπορεί να δει το σύνολο των τύπων που περιλαμβάνονται στους Καταλόγους Λέξεων και στις αναζητήσεις με Ειδικά Κριτήρια επιλέγοντας τον κατάλογο που τον ενδιαφέρει και πατώντας την ένδειξη “Βρες”. Λ.χ. ο χρήστης μπορεί να δει όλους τους τύπους που περιλαμβάνονται στον κατάλογο Αφιερώσεις, motti, προμετωπίδες, επιλέγοντας τον κατάλογο αυτόν και πατώντας την ένδειξη “Βρες”.

Στα αποτελέσματα αναζήτησης με ειδικά κριτήρια δεν γίνεται κανένας διαχωρισμός ομόγραφων τύπων, ούτε στην περίπτωση ανθρωπωνυμίων ή τοπωνυμίων (βλ. παραπάνω), καθώς αυτά δεν σημαίνονται και δεν περιλαμβάνονται στα αντίστοιχα ευρετήρια.