Τις πταίει;

Λογοτεχνία

▲▲

Όπως ήθελα να ζήσω

(απόσπασμα)


«Τις πταίει;»… Το έθνος δεν πταίει… Μετά τα παθήματα του παρελθόντος, τίθεται εκ νέου εις το έθνος το δίλημμα της υποταγής εις την αυθαιρεσίαν ή της επαναστάσεως, είναι το έθνος καταδικαστέον διότι δεν σπεύδει ν’ αποδεχθεί το δεύτερον; …

»… Ενόσω η βασιλεία προσφέρει την εξουσίαν, την διάλυσιν της Βουλής και τας επεμβάσεις ως βραβείον εις τας εν τη Βουλή μειοψηφίας, θα πολλαπλασιάζονται επ’ άπειρον οι μνηστήρες της αρχής. Αφού διά της διαστροφής του Συντάγματος και της εικονικότητος της Βουλής κυβερνάται πράγματι η Ελλάς ως μοναρχία απόλυτος, επόμενον ήτο να καταστώσι και οι πολιτευόμενοι οίους τους διαπλάττει το νόθον καθεστώς…»

«Βαρυσήμαντο άρθρο», έσπευσε να δηλώσει ο Μάνος Δαούδογλους, όταν ο Ρωμαίος έκλεισε την εφημερίδα Καιροί.

«Συγχαρητήρια εις τον κύριον Κανελλίδη που το δημοσίευσε».

«Το άρθρο είναι ανυπόγραφο», επισήμανε ο Ελπιδοφόρος Καμπάς.«Αυτό σημαίνει ότι ο διευθυντής της εφημερίδος παίρνει επάνω του όλη την ευθύνη. Να θυμηθείτε ότι ο κύριος Κανελλίδης θα διωχθεί. Αλήθεια, υποψιάζεσθε ποίος μπορεί να κρύβεται πίσω από το άρθρο-καταπέλτη για τα ανάκτορα;»

Τα μάτια όλων στράφηκαν στον Ρωμαίο, αναμένοντας την κρίση του.

«Μόνον ο Τρικούπης θα ηδύνατο να καταφερθεί εναντίον των χειρισμών του βασιλέως», απάντησε ο Ρωμαίος ύστερα από περίσκεψη.

Τότε και ο Αλκιβιάδης Ζαρός συνηγόρησε. Στο τέλος και οι λοιποί συνέκλιναν προς την άποψη του Ρωμαίου, ακόμα και ο Σωτήρης με τον Πυθαγόρα, που ως νεότεροι διέθεταν μικρότερη πείρα στην πολιτική τους σκέψη και ως εκ τούτου και στους συνειρμούς.


Η ομήγυρις καθόταν εκείνο το απόγευμα, τέλη Ιουνίου του έτους 1874, κάτω από τη δροσιά της αλέας. Αν και τελείωνε ο πρώτος μήνας του θέρους, οι ζέστες δεν είχαν σφίξει ακόμη. Το βοριαδάκι, αρκούντως ευώδες, απήλλαξε την ατμόσφαιρα από το ζόφο του νοτιά που είχε αφανίσει τις προηγούμενες ημέρες μέσα στο θολό του χνώτο το ιοστεφές άστυ. Παρά ταύτα η αενάως αιωρούμενη σκόνη των δρόμων, μόνο με την επέμβαση των δημοτικών καταβρεχτήρων καταλάγιαζε. Έτσι, μενεξεδένιο δειλινό αγκάλιαζε την Αθήνα. Τα κορίτσια έμοιαζαν με ξωθιά, καθώς συνέλεγαν τα ροδοπέταλα στην καρδιά του Ροδώνα. Μέσα στο καλοκαίρι η ανθοφορία ήταν περιορισμένη, αρκετή πάντως ώστε να παράγει αιθέριο έλαιο για οικιακή χρήση και δώρο στις φίλες των γυναικών. «Πω πω! Ποιος τη χάρη μου. Να χρησιμοποιώ το ίδιο γιατρικό και καλλυντικό με τη βασίλισσα», σχολίαζε αυτοσαρκαζόμενη ενίοτε η Διαμαντούλα, για να σκεφτεί αμέσως έπειτα ότι ήταν ανώτερη από κείνη, ένεκα της χάριτος να ζει στη «Ρόδων Πολιτεία».

Οι άντρες κάτω από την αλέα συνέχισαν να αναλύουν τα πολιτικά γεγονότα μετά τις εκλογές της 24ης Ιουνίου. Είχαν διεξαχθεί μέσα σε πρωτοφανές κλίμα βίας και νοθείας. Ωχριούσε κάθε προηγούμενο της οθωνικής περιόδου. Ο Δεληγιώργης και ο Τρικούπης ετάφησαν πολιτικά στο Μεσολόγγι, ενώ μόλις μετά βίας διασώθηκε ο Κουμουνδούρος στη Μεσσηνία. Βοούσε ο τόπος ότι ο «νικητής» Βούλγαρης με ομόφωνη γνώμη του στέμματος ετοίμαζε πραξικόπημα.

«Λοιπόν, όλα συνηγορούν ότι η πατρότης του άρθρου ανήκει εις τον κύριο Τρικούπη», κατέληξε ο Αλκιβιάδης και σηκώθηκε.

Βιβλιογραφικά

Ελένη Πριοβόλου, Όπως ήθελα να ζήσω, Καστανιώτης, Αθήνα 2009, σ. 219-220.

Δείτε επίσης:

Μεταδεδομένα

< Τρικούπης >

Ιστορία

Γραπτές πηγές

  1. Ο Χαρίλαος Τρικούπης και η εποχή του

    2. Ο Χαρίλαος Τρικούπης και η εποχή του

    «Η πρώτη δεκαετία της βασιλείας του Γεωργίου Α' είχε έντονα μεταβατικό χαρακτήρα. Η προσαρμογή της πολιτικής και κοινωνικής ζωής του τόπου στο νέο συνταγματικό πλαίσιο, αλλά και στις επιταγές των μεταβαλλόμενων πολιτικών και οικονομικών συνθηκών, προσέκρουσε σε προσωπικά και κομματικά συμφέροντα, σε παραδόσεις και νοοτροπίες που είχαν παγιωθεί κατά την οθωνική περίοδο.

    Στο πολιτικό στερέωμα μεσουρανούσαν οι Δημήτριος Βούλγαρης, Αλέξανδρος Κουμουνδούρος, Επαμεινώνδας Δεληγεώργης και Θρασύβουλος Ζαΐμης, και μόνο προς το τέλος της περιόδου προστέθηκε ο Χαρίλαος Τρικούπης, επικεφαλής του λεγόμενου "πέμπτου κόμματος". Οι πελατειακές σχέσεις εξακολούθησαν να αποτελούν τη βάση της πολιτικής ζωής, οι κομματικοί σχηματισμοί παρέμειναν έντονα προσωποπαγείς και οι ηγέτες τους εξαρτημένοι από τις διαθέσεις των πολιτευόμενων και των κομματαρχών τους, που συχνά άλλαζαν στρατόπεδο.

    Όπως στην εποχή του Όθωνα, το παλάτι συνέχισε να παίζει καθοριστικό ρόλο, δείχνοντας την εύνοιά του σε διαφορετικούς ηγέτες κατά περίσταση: αυτό συνέβαινε όταν, μαζί με την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, ο βασιλιάς έδινε στον εντολοδόχο πολιτικό και το δικαίωμα διεξαγωγής νέων εκλογών. Η εκάστοτε κυβέρνηση, πάλι, δεν δίσταζε να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο, προκειμένου να εξασφαλίσει την πολυπόθητη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

    Η καταρράκωση των συνταγματικών θεσμών κορυφώθηκε με την επανεκλογή του Βούλγαρη το 1874, μέσα σε κλίμα πολιτικής αυθαιρεσίας και παρανομίας, που στηλιτεύθηκε έντονα από τον Τύπο της εποχής. Στη διαμάχη παρενέβη αποφασιστικά ο Τρικούπης, με τη δημοσίευση των περίφημων άρθρων του στην εφημερίδα Καιροί, όπου επέκρινε με παρρησία το ρόλο του θρόνου. Λίγους μήνες αργότερα, ο ίδιος ο Γεώργιος, έχοντας αναθέσει την πρωθυπουργία στον επικριτή του, αποδέχτηκε την αρχή της "δεδηλωμένης" ως θεμέλιο του κοινοβουλευτικού συστήματος. Επρόκειτο για την πρώτη μεγάλη συμβολή του Τρικούπη στον πολιτικό εκσυγχρονισμό του τόπου.»

  2. Κοινοβούλιο και Μοναρχία στην Ελλάδα

    3. Κοινοβούλιο και Μοναρχία στην Ελλάδα

    «Στην Ελλάδα κοινοβούλιο συγκροτήθηκε ουσιαστικά για πρώτη φορά το 1844, όταν ψηφίστηκε το σύνταγμα που καθιέρωνε το πολίτευμα της συνταγματικής μοναρχίας και πρόβλεπε τους θεσμούς της αιρετής βουλής και της γερουσίας. Η χρονιά-ορόσημο όμως για την ιστορία των κοινοβουλευτικών θεσμών στη χώρα μας είναι το 1875, γιατί τότε αρχίζει ουσιαστικά η λειτουργία του κοινοβουλευτικού συστήματος.

    Για μια περίοδο 31 χρόνων (1844-1875) λειτουργούσε στην Ελλάδα κοινοβούλιο, χωρίς ωστόσο να λειτουργούν οι βασικοί θεσμοί του κοινοβουλευτικού συστήματος διακυβερνήσεως. Υπήρχαν βέβαια τα απαραίτητα στοιχεία του, η λαϊκή αντιπροσωπία (βουλή) και υπουργικό συμβούλιο, αλλά δεν υπήρχε ο βασικότερος θεσμός, ο θεσμός της πολιτικής ευθύνης κάθε υπουργού ατομικά και της κυβέρνησης συλλογικά απέναντι στο κοινοβούλιο.»

  3. Συνοπτική ιστορία της Ελλάδας 1770–1990

    4. Συνοπτική ιστορία της Ελλάδας 1770–1990

    «Προς τα τέλη του 19ου αιώνα σημειώθηκε- διστακτική μεν, ωστόσο πραγματική- πρόοδος προς την κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού του πολιτικού συστήματος. Την πρώτη περίοδο της βασιλείας του Γεωργίου δημιουργήθηκε αυξανόμενη δυσαρέσκεια για την προσωποπαγή και ουσιαστικά χωρίς "αρχές" άσκηση της πολιτικής. Η καμπή ήρθε το 1875, οπότε ο βασιλιάς αποδέχτηκε την αρχή να αναθέτει στο εξής αμετάκλητα τον σχηματισμό κυβέρνησης σε εκείνον τον αρχηγό κόμματος που έχει την υποστήριξη της πλειοψηφίας των βουλευτών του Κοινοβουλίου. Ωστόσο, μόλις το 1881 μπόρεσε ο Χαρίλαος Τρικούπης, ανερχόμενο τότε άστρο στο πολιτικό στερέωμα, εκφραστής του εκσυγχρονισμού στο δεύτερο μισό του αιώνα και κύριος θιασώτης της συγκεκριμένης κατάκτησης, να εξασφαλίσει την πλειοψηφία για το νεοτερικό κόμμα του.»

  4. Η εποχή του Γεωργίου Α΄

    5. Η εποχή του Γεωργίου Α΄

    «Οι εκλογές της 23ης Ιουνίου 1874, τις οποίες διεξήγαγε η κυβέρνηση Βούλγαρη, πυροδότησαν περαιτέρω τα οξυμένα πνεύματα- παρά την εκτεταμένη επιχείρηση εκβιασμού του εκλογικού αποτελέσματος, στην οποία προσέφυγε για άλλη μια φορά ο Υδραίος πολιτικός και το πιστό επιτελείο του, ο Βούλγαρης δεν πέτυχε την προσδοκώμενη πλειοψηφία. Λίγες μέρες μετά το όργιο της εκλογικής νοθείας, στις 29 Ιουνίου 1874, τυπώνεται στην εφημερίδα Καιροί το πολιτικό Κατηγορώ του Χαρίλαου Τρικούπη, υπό τον οικείο πλέον τίτλο "Τις πταίει; ". […] Ο Τρικούπης αποδοκιμάζει οποιαδήποτε άλλη εκδοχή, που θα επέρριπτε ευθύνες στο λαό ή στα πολιτικά κόμματα: για το Μεσολογγίτη πολιτικό, το μεν έθνος βρίσκεται μπροστά στο δίλημμα "της υποταγής εις την αυθαιρεσίαν ή της επαναστάσεως", οι δε πολιτικοί είναι ανίκανοι να αντικρούσουν τον απόλυτα μοναρχικό τρόπο διακυβέρνησης που έχει επιλέξει το στέμμα, εκτός από αυτούς που συνηγορούν και υποθάλπουν τη βασιλική αυταρχικότητα.

    Η αιχμηρή πολιτική θέση του Τρικούπη ολοκληρώνεται με το εξής συμπέρασμα: ο σχηματισμός κυβερνήσεων πλειοψηφίας και η διαμόρφωση δικομματικού συστήματος είναι η μόνη θεραπεία της νόσου, αυτή που απομακρύνει το έθνος από την επαναστατική, λανθασμένη και ριψοκίνδυνη, κατά την άποψή του, προοπτική. Στις 9 Ιουλίου 1874, ακολουθεί, στην ίδια εφημερίδα, νέο άρθρο του Τρικούπη υπό τον ενδεικτικό τίτλο αυτή τη φορά "Παρελθόν και ενεστώς". Η καταγγελτική γλώσσα του αρχηγού του Πέμπτου Κόμματος, στο βαθμό που είχε θέσει στο στόχαστρο την ίδια τη βασιλική εξουσία, επέφερε άμεσες αντιδράσεις από τη μεριά της κυβέρνησης Βούλγαρη. Ο εισαγγελέας ζήτησε την ποινική δίωξη του Τρικούπη, ο οποίος αφέθηκε τελικώς ελεύθερος με εγγύηση και το αρμόδιο δικαστήριο απέρριψε στις 20 Ιουλίου το κατηγορητήριο.»

  5. Σύγχρονη Ελληνική Πολιτική Ιστορία, 1862-1917

    6. Σύγχρονη Ελληνική Πολιτική Ιστορία, 1862-1917

    «Αποκορύφωμα της πολιτικής ανωμαλίας αυτής της περιόδου αποδείχτηκε το πραξικόπημα του Δημητρίου Βούλγαρη, στις 19 Μαρτίου 1875. Κατά το Σύνταγμα, η Βουλή βρισκόταν σε απαρτία, όταν παρίστατο το ήμισυ του αριθμού των βουλευτών πλέον ενός. Επειδή όμως η κυβέρνηση Βούλγαρη είχε απωλέσει και την επίπλαστη πλειοψηφία την οποία απέκτησε μέσω των εκλογών της 23ης Ιουνίου 1874, προσέφυγε, κατά τον Γρηγ. Δαφνή, στο ακόλουθο τέχνασμα: Αποφάσισε πραξικοπηματικά ότι για τον υπολογισμό του όλου αριθμού των βουλευτών δεν θα λαμβάνονταν υπ' όψιν οι απόντες, οι αποβιώσαντες και οι μη ορκισθέντες. Έτσι, ενώ οι βουλευτές ήταν 190, η κυβέρνηση διαθέτουσα μόνο 85, υπελόγισε, βάσει των ανωτέρω εξαιρέσεων, το σύνολο σε 167, υφαρπάζοντας τη δυνατότητα να εμφανίσει απαρτία και να εκλέξει δικό της πρόεδρο της Βουλής.»

  6. Η εποχή του Γεωργίου Α΄

    7. Η εποχή του Γεωργίου Α΄

    «Το κοινοβουλευτικό "πραξικόπημα" της κυβέρνησης Βούλγαρη- το οποίο κορυφώθηκε με την τελευταία πράξη του στη συνεδρίαση της 19ης Μαρτίου 1875- προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων κατ' αρχάς στο χώρο της πληττόμενης αντιπολίτευσης. η διαμαρτυρία γρήγορα απέκτησε καθολικό χαρακτήρα, προερχόμενη από το σύνολο του κοινωνικού σώματος: πανεπιστημιακές αρχές, φοιτητές, Τύπος, πολιτικές λέσχες, δικηγορικοί σύλλογοι.

    Το Πανεπιστήμιο Αθηνών και ειδικότερα η Νομική Σχολή με την εξαίρεση του Σαρίπολου, που στήριξε νομικά το κυβερνητικό "πραξικόπημα"- σε γνωμάτευσή της, καταδίκασε τις μεθόδους Βούλγαρη ως παράνομες […] και ενώ ο Γεώργιος παρέβλεψε σκοπίμως τη γνωμάτευση των καθηγητών, που του κοινοποιήθηκε, οι έγκριτοι νομικοί διοχέτευσαν στον Τύπο το επιστημονικό τους πόρισμα, δίνοντας το σύνθημα των μαχητικών κινητοποιήσεων και των διαμαρτυριών, που πραγματοποιήθηκαν στην αθηναϊκή πρωτεύουσα και στις επαρχιακές πόλεις. Στο ίδιο πλαίσιο της καθολικής αποδοκιμασίας των "πραξικοπηματιών", είκοσι αθηναϊκές εφημερίδες απηύθυναν "επαναστατική" διακήρυξη στον ελληνικό λαό, όπου τον καλούσαν να αναλάβει ενεργό δράση για την αποκατάσταση του συστήματος διακυβέρνησης, που τόσο βίαια είχε καταπατηθεί. Δημοσίευσαν, επίσης, παραδειγματικά σε στήλη τα ονόματα των βουλευτών που είχαν εμπλακεί στην εσχάτη πολιτική προδοσία, τους ονομαζόμενους στηλίτες, παραπέμποντας στο αντίστοιχο αρχαίο έθιμο της αναγραφής των προδοτών σε στήλη.»

  7. Σύγχρονη Ελληνική Πολιτική Ιστορία, 1862-1917

    8. Σύγχρονη Ελληνική Πολιτική Ιστορία, 1862-1917

    «Στις 29 Ιουνίου 1874, με αφορμή τον διαιωνιζόμενο διάλογο γύρω από την παρατεινόμενη πολιτική κρίση, ο Χαρίλαος Τρικούπης (γιος του εκ των ηγετών της επανάστασης Σπ. Τρικούπη, διακεκριμένος διπλωμάτης και πρώην υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης Κουμουνδούρου) δημοσίευσε ανυπόγραφο άρθρο στην εφημερίδα Καιροί (αριθμ. φύλλου 196) υπό τον τίτλο "Τις πταίει;". Μέσα από το συγκεκριμένο άρθρο ο Τρικούπης εγκαλούσε το επικρατούν πολιτικό σύστημα και παράλληλα την ανευθυνότητα του στέμματος στο επίμαχο ζήτημα του διορισμού κυβερνήσεων μειοψηφίας. Το κείμενο θεωρήθηκε από την κυβερνητική παράταξη του Βούλγαρη αντιβασιλικό και ανατρεπτικό. Αμέσως συνελήφθη ο εκδότης της εφημερίδας Π. Κανελλίδης, ο οποίος και φυλακίστηκε ως πιθανός συντάκτης. Παρεμβαίνοντας στον εισαγγελέα ο Τρικούπης ανέλαβε τις ευθύνες του. Μετά την αποφυλάκιση του Κανελλίδη, ο Τρικούπης κλήθηκε σε ανάκριση με την κατηγορία της εξύβρισης επί σκοπώ ανατροπής του πολιτεύματος. Την επομένη, 8 Ιουλίου 1874, ο τελευταίος συνελήφθη και οδηγήθηκε στις πολιτικές φυλακές. Τελικά, μετά από βραχύχρονη παραμονή στις φυλακές, αποφυλακίστηκε με χρηματική εγγύηση για ν' απαλλαγεί οριστικά ύστερα από 15 ημέρες.»

  8. Σύγχρονη Ελληνική Πολιτική Ιστορία, 1862-1917

    9. Σύγχρονη Ελληνική Πολιτική Ιστορία, 1862-1917

    «Αφ' ότου κατά το 1868 εγκαθιδρύθη η αρχή των κυβερνήσεων της μειονοψηφίας, παν νέον βήμα της εξουσίας μαρτυρεί περί του σκοπού, εις ον αύτη αποβλέπει. […] Ο κ. Βούλγαρης, ο κ. Ζαΐμης, ο κ. Δεληγεώργης υπήρξαν όργανα μιας και της αυτής πολιτικής, εκτελεσταί ενός και του αυτού σχεδίου.

    Ουδείς αυτών εκλήθη εις την εξουσίαν καθ' υπόδειξιν των αντιπροσώπων του έθνους, ουδείς αυτών εξεπροσώπησεν εν τη αρχή τας ευχάς του έθνους, και οι τρεις υπήρξαν πρόεδροι προσωπικής κυβερνήσεως, τουτέστιν υπηρέται μιας και της αυτής θελήσεως. […] Ουδεμίαν ηθικήν ευθύνην φέρει το έθνος επί τη διαγωγή των προσώπων τούτων. […] H διοικητική καχεξία και τα κατά τας εκλογάς όργια δεν είναι έργον εξουσίας εκπροσωπούσης την πλειονοψηφίαν της Βουλής και επομένως ευθυνούσης διά των πράξεών της το έθνος. Είναι έργον ανθρώπων οφειλόντων την υπουργικήν αυτών ύπαρξιν εις μόνην την απόλυτον χρήσιν της εν τω Συντάγματι αναγεγραμμένης υπέρ του Στέμματος προνομίας του διορισμού και της παύσεως των υπουργών. […]

    Διατελούμεν ήδη θεαταί του ελεεινού εκλογικού δράματος, όπερ από του 1868 παρίσταται περιοδικώς επί της σκηνής του ημετέρου κράτους… Αηδιάζοντες και αγανακτούντες επί τω θεάματι… και βλέποντες την γενικήν κατάπτωσιν του φρονήματος των πολιτευόμενων, διστάζομεν επί στιγμήν και ερωτώμεν ημάς αυτούς, μη τυχόν αληθώς πταίει το έθνος; Θαρρούντως όμως απαντώμεν, το έθνος δεν πταίει…»

    Απόσπασμα από το άρθρο «Τις πταίει;», εφ. Καιροί, Αθήνα 29 Ιουνίου 1874.

  9. Η οργάνωση της διοίκησης 1871-1909

    10. Η οργάνωση της διοίκησης 1871-1909

    «Η δεδηλωμένη εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας των αντιπροσώπων του έθνους ως απαραίτητο προσόν των καλουμένων από το Μονάρχη στην κυβέρνηση του τόπου ήρθη σε αρχή της "εναρμονίου λειτουργίας του πολιτεύματος", κατά την εξαγγελία της με το Λόγο του Θρόνου, που είχε συντάξει ο Τρικούπης ως πρωθυπουργός, ένα χρόνο αργότερα, τον Αύγουστο του 1875. […]

    Η δεδηλωμένη δεν ήταν μια προσωπική επινόηση του Χ. Τρικούπη. Το "τις πταίει;" ανέδειξε ένα πολιτικό αίτημα, το οποίο είχε ως αφετηρία τουλάχιστον το 1870. Εν μέσω συχνών εκλογικών αναμετρήσεων, εναλλαγών κυβερνήσεων που δεν διέθεταν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, εμφάνισης συμμαχικών κυβερνήσεων, το θέμα της ανάδειξης ή της διατήρησης μόνον της κυβέρνησης από την πλειοψηφία της Βουλής έγινε, έως το 1875, αντικείμενο διαδοχικών συζητήσεων στη Βουλή, που υποδηλώνουν την παγίωση της αρχής της δεδηλωμένης πριν την εξαγγελία της.»

  10. Κοινοβούλιο και Μοναρχία στην Ελλάδα

    11. Κοινοβούλιο και Μοναρχία στην Ελλάδα

    «Η "αρχή της δεδηλωμένης" συνδέθηκε ιστορικά με το δικομματισμό, δηλαδή την ύπαρξη δυο βασικών κομμάτων που εναλλάσσονται στην εξουσία (όπως οι Ουίξ και οι Τόρις στη Μ. Βρετανία). Ο Χ. Τρικούπης ήθελε να ενισχύσει βέβαια την πολιτική θέση του κοινοβουλίου, έτσι ώστε η κυβέρνηση να πάρει τη μορφή μιας "εκτελεστικής επιτροπής της Βουλής", κυρίως επειδή πίστευε ότι η λαϊκή αντιπροσωπία θα έπαιζε το ρόλο του μετασχηματιστή των κομμάτων και κομματιδίων σε δύο μεγάλες παρατάξεις, στις ηγεσίες των οποίων ήθελε να μεταφέρει το κέντρο εξουσίας.

    Όλα αυτά όμως έρχονταν σε φανερή αντίθεση με τα κοινωνικά και πολιτικά δεδομένα του 19ου αιώνα στην Ελλάδα. Η ύπαρξη πολλών προσωποπαγών πολιτικών σχηματισμών δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για συμβιβασμούς, ευκαιριακούς συνασπισμούς, αποστασίες στελεχών και "κατασκευές" πλειοψηφιών. Αυτή η πολιτική πραγματικότητα δεν αποτελούσε μόνο μια ουσιαστική νόθευση του κοινοβουλευτικού συστήματος, αλλά ευνοούσε και την εκμετάλλευση του από την πολιτική ολιγαρχία και τον Γεώργιο Α'. […]

    Στο σημείο αυτό διαπιστώνουμε μια ακόμη ελληνική ιδιομορφία στην εξέλιξη των πολιτικών θεσμών. Ενώ δηλαδή σ' άλλες πολιτείες (Μ. Βρετανία, Γαλλία κ.τ.λ.) η καθιέρωση του κοινοβουλευτικού συστήματος συνδυάστηκε αναγκαστικά με την αποδυνάμωση των μοναρχικών εξουσιών, στην Ελλάδα ο θρόνος έχασε βέβαια ένα μικρό μέρος από την πολιτική του ισχύ, ταυτόχρονα όμως πέτυχε τη διάσωσή του ως θεσμού με την προσαρμογή του …»

Οπτικό υλικό

  1. Δημήτριος Βούλγαρης
  2. Τα ονόματα των 84 «στηλιτών» βουλευτών
  3. Γεώργιος Α΄
  4. Το κτήριο της Βουλής
  5. Το άρθρο «Τις πταίει;» του Χαρίλαου Τρικούπη
  6. Χαρίλαος Τρικούπης
  7. Πέτρος Κανελλίδης
  8. Πρωτοσέλιδο της εφ. Τις πταίει

Οπτικοακουστικό υλικό

  1. Η πολιτική ζωή και το πελατειακό σύστημα
  2. Πολιτικό πελατειακό σύστημα (βουλευτοκρατία)
  3. Χαρίλαος Τρικούπης: Η αρχή της δεδηλωμένης
  4. Αρχή της δεδηλωμένης