Ανεμόσκαλα
Συμφραστικοί Πίνακες Λέξεων για Μείζονες Νεοέλληνες Ποιητές

Σκαρφαλώνοντας λέξεις όπως μιαν ανεμόσκαλα. Γιώργος Σεφέρης, «“Νότες” για ένα ποίημα» (ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ, Β΄)
Για τη ζωή και το έργο του Το ποιητικό του έργο
Μανόλης Αναγνωστάκης

Μανόλης Αναγνωστάκης (1925-2005)

© Νόρα Αναγνωστάκη & Ανέστης Αναγνωστάκης
Εκδ. Νεφέλη

  • Ο Μ. Αναγνωστάκης το 1952 [πηγή: Η Λέξη 11 (1/1982)]

  • Στη Θεσσαλονίκη, αρχές της δεκαετίας του '50. Από το αρχείο του Γ. Ζεβελάκη [αναδημοσίευση από το αφιέρωμα της εφημ. Καθημερινής, 4.12.2005]

  • Ο Σεφέρης με τον Μανόλη Αναγνωστάκη, τη Νόρα Αναγνωστάκη και την Ντόρα Τσάτσου στην Αίθουσα «Τέχνης» της Θεσσαλονίκης (1964) [πηγή: Νόρα Αναγνωστάκη, «Ο ποιητής μου φορούσε κίτρινα πάνινα παπούτσια…», Το Βήμα, 27 Φεβρουαρίου 2000 (αφιέρωμα στον Γ. Σεφέρη)]

  • Στιγμιότυπο από την εκπομπή «Παρασκήνιο» του Λάκη Παπαστάθη (1983)

  • Στη Γερμανία το 1989 [πηγή: Nέο Eπίπεδο 32, αφιέρωμα στον Mανόλη Aναγνωστάκη, Nοέμβριος 2000 - αναδημοσίευση στο αφιερωματικό ένθετο «Επτά Ημέρες» της εφημ. Καθημερινή]

  • Απρίλιος 1986. Στο Τυπογραφείο των εκδόσεων Στιγμή ο Μ. Αναγνωστάκης. Δίπλα του ο Ε. Γονατάς, η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου και όρθιος ο Σπύρος Τσακνιάς.
    [πηγή: περιοδ. Αντί, τ. 527-528, 1993 ]

  • Ο Μανόλης Αναγνωστάκης κατά τον Χρόνη Μπότσογλου, Γενάρης 1982 [πηγή: Η Λέξη 11 (1/1982)]

  • Ο Μανόλης Αναγνωστάκης κατά τον Βασίλη Σπεράντζα [πηγή: Εντευκτήριο 71 (2005): «Ο Μανόλης Αναγνωστάκης της Θεσσαλονίκης», πολυσέλιδο αφιέρωμα στον ποιητή]

  • Στιγμιότυπο από την εκπομπή «Παρασκήνιο» του Λάκη Παπαστάθη (1983)

  • Ο ποιητής [πηγή: Η σελίδα του ΕΚΕΒΙ για τον Μ. Αναγνωστάκη]

  • Ο ποιητής [πηγή: Η σελίδα του ΕΚΕΒΙ για τον Μ. Αναγνωστάκη]

  • Στιγμιότυπο από την εκπομπή «Παρασκήνιο» του Λάκη Παπαστάθη (1983)

  • Εξώφυλλο του αφιερωματικού τεύχους του Εντευκτηρίου (71, 2005)

  • Εξώφυλλο προγράμματος της παράστασης «Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά», (βασισμένη στην ομώνυμη έκδοση συνέντευξης του ποιητή στον Μισέλ Φάις)

Εργογραφία

Πρώτες αυτοτελείς εκδόσεις

  • Εποχές, Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1945.
  • Εποχές 2, Σέρρες, ιδιωτ. έκδοση, 1948.
  • F.G. Lorca, Δύο Ωδές · Ωδή στον Salvador Dali · Ωδή στον Walt Whitman, απόδοση Κλ. Κύρου - Μ. Αναγνωστάκης. Θεσσαλονίκη, 1948.
  • Εποχές 3, Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1954.
  • Τα Ποιήματα (1941-1956) (Εποχές, Εποχές 2, Παρενθέσεις, Εποχές 3, Η Συνέχεια 2), Αθήνα, ιδιωτ. έκδοση, 1956.
  • Η Συνέχεια 3, Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1962.
  • Υπέρ και Κατά, Θεσσαλονίκη, Α.Σ.Ε., 1965.
  • Τα Ποιήματα (1941-1971), (Εποχές, Εποχές 2, Παρενθέσεις, Εποχές 3, Η Συνέχεια 2, Η Συνέχεια 3, Ο στόχος), Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1971· Αθήνα, Πλειάς, 1976· Αθήνα, Στιγμή, 1985· Αθήνα, Νεφέλη, 42000.
  • Αντιδογματικά: Άρθρα και σημειώματα (1946-1977), Αθήνα, Πλειάς, 1978· Αθήνα, Στιγμή, 1985. Ο τόμος περιέχει τα κείμενα: «Και πάλι για το υπερρεαλισμό» (1946), «Η αντικειμενικότητα του έργου τέχνης» (1956), «Προβλήματα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού» (1957), «Προλεγόμενα και επιλεγόμενα ενός περιοδικού» (1959, 1961), «Κάποιες διαπιστώσεις» (1959), «Η Υπόθεση Πάστερνακ» (1959), «Συνθήματα και πραγματικότητα» (1960), «Ανοιχτά χαρτιά» (1963-ανέκδοτο), «Προβληματισμοί και νέες σκοπιμότητες» (1965), «Θέμα ευθύνης» (1965-με αφορμή τα ιουλιανά), «Η σημασία ενός βιβλίου κι ένας κίνδυνος» (1966), «Το χρέος και ο λόγος» (1966), «Διοικητικές μέθοδοι και πνευματική ελευθερία» (1966-ανέκδοτο, με αφορμή την καταδίκη των σοβιετικών συγγραφέων Ντάνιελ και Σινιάφσκι), «Ανάγκη κριτικής και ελέγχου» (1966), «Λογοτεχνία και πολιτική» (1966), «Περί διαλόγου κτλ.» (1971), «Άγραφη ιστορία» (1973), «Για το πολιτιστικό πρόβλημα, διαπιστώσεις-και ποιες οι ευθύνες» (1976), «Πολιτιστική ζωή και πανεπιστήμιο» (1977), «Πνευματική δημιουργία και πολιτιστικό κίνημα» (1977)
  • Το περιθώριο '68-69, Αθήνα, Πλειάς, 1979· Αθήνα, Στιγμή, 1985· Αθήνα, Νεφέλη, 2000.
  • ΥΓ., Αθήνα, ιδιωτ. έκδοση, 1983· Αθήνα, Νεφέλη, 1992.
  • Τα Συμπληρωματικά (σημειώσεις κριτικής), Αθήνα, Στιγμή, 1985. Ο τόμος περιέχει κριτικά σημειώματα για τα έργα: «Η Αμοργός» του Νίκου Γκάτσου, «Οι θαλασσινοί προσκυνητές» του Τάσου Αθανασιάδη, «Η νύχτα και η αντίστιξη» του Τάκη Σινόπουλου, «Βίος και αέτωμα» του Αντρέα Καραντώνη, «Πράγματα 2 - Αριθμοί» του Πάνου Θασίτη, «Σέργιος και Βάκχος» του Μ. Καραγάτση, «Γαλαρία νούμερο 7» του Κώστα Κοτζιά, «Η καγκελόπορτα» του Αντρέα Φραγκιά, «Η Αριάγνη» του Στρατή Τσίρκα, «Τα σύννεφα» του Άνθου Φιλητά, καθώς και τα κείμενα: «Η νεοελληνική ποίηση 'από τ' αριστερά'- ένα βιβλίο που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο», «Η Ποίηση - 'προσκλητήριο των καιρών'», «Καβάφης και καβαφολογία», «Μικρή εξομολόγηση για τον Καβάφη - τριάντα χρόνια από το θάνατό του», «Μάρκος Αυγέρης και το ανεξόφλητο χρέος μας», «Η 'φανταιζίστικη' ποίηση και ο Γιάννης Σκαρίμπας», «'Αυτή η πρώτη μου φωνή που γρήγορα χάθηκε' - το ποιητικό έργο του Στρατή Τσίρκα».
  • Μανούσος Φάσσης, Παιδική Μούσα (τραγούδια για την προσχολική και σχολική ηλικία), Αθήνα, Αμοργός, 1980.
  • Μανούσος Φάσσης, Ο κατήφορος, Αθήνα, AIDS, 1986.
  • Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης. Η ζωή και το έργο του. Μία πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης, Αθήνα, Στιγμή, 1987.
  • Η χαμηλή φωνή: Τα λυρικά μιας περασμένης εποχής στους παλιούς ρυθμούς - μία προσωπική ανθολογία του Μανόλη Αναγνωστάκη, Αθήνα, Νεφέλη, 1990.

Για μεταφράσεις ποιημάτων του Μ. Αναγνωστάκη, ο αναγνώστης μπορεί να συμβουλευτεί τη βάση βιβλιογραφίας «Μεταφράσεις της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας σε άλλες γλώσσες» στην Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα.

Βιβλιογραφία-Δικτυογραφία

Βασική βιβλιογραφία (επιλογή)

  • Αμπατζοπούλου, Φραγκίσκη 2005. «Γύρω από το ΥΓ. Μια μαρτυρία και μια απόπειρα ανάγνωσης». Φιλόλογος 121: 355-368.
  • Αργυρίου, Αλέξανδρος 2004. Μανόλης Αναγνωστάκης. Νοούμενα και υπονοούμενα της ποίησής του. Αθήνα: Γαβριηλίδης.
  • ---. 1982. «Στοχασμοί επάνω στις αφετηρίες του ποιητικού έργου του Αναγνωστάκη». Η Λέξη 11.1: 4-11.
  • Βαγενάς, Νάσος 2005. «Για το κριτικό έργο του Αναγνωστάκη». Στο Ο λόγος της παρουσίας. Τιμητικός τόμος για τον Παν. Μουλλά, Αθήνα: Σοκόλης, 58-60.
  • ---, επιμ. 1996. Για τον Αναγνωστάκη. Λευκωσία: Εκδόσεις Αιγαίον.
  • Βαρών-Βασάρ, Οντέτ 2001. «Ο Αναγνωστάκης στο Ξεκίνημα». Καθημερινή, 4 Δεκεμβρίου 2005.
  • --- 2005. «Νεανικές αναζητήσεις στη Θεσσαλονίκη της Κατοχής. Ο ΕΟΠ και το περιοδικό "Ξεκίνημα"» Μνήμων 23 (2001), 319-338.
  • Calotychos, Vangelis (επιμ.) 2012. Manolis Anagnostakis: Poetry and Politics, Silence and Agency in Post-War Greece. Fairleigh Dickinsons.
  • Γαραντούδης, Ευριπίδης 1998. «Τα ποιήματα του Μανούσου Φάσση και η παιδική ασθένεια της έμμετρης ποίησης». Πόρφυρας 86: 615-631.
  • Δάλλας, Γιάννης 2007. Μανόλης Αναγνωστάκης. Ποίηση και ιδεολογία. Αθήνα: Κέδρος.
  • Δασκαλόπουλος, Δημήτρης 1993. «Σχεδίασμα βιβλιογραφίας Μανόλη Αναγνωστάκη». Αντί περ.< B΄ 527-528 (Αφιέρωμα στον Αναγνωστάκη): 85-96.
  • Δαββέτας, Νίκος 2002. «Όψεις του Εμφυλίου στην ποίηση των Γ. Παυλόπουλου, Μ. Αναγνωστάκη, Τ. Σινόπουλου». Νέα Εστία 151: 436-443.
  • Ζήρας, Αλέξης 2007. «Αναγνωστάκης, Μανόλης». Στο Λεξικό νεοελληνικής λογοτεχνίας. Πρόσωπα - Έργα - Ρεύματα - Όροι. Αθήνα: εκδόσεις Πατάκης, 90-91.
  • Ιλίνσκαγια, Σόνια 1976. Η μοίρα μιας γενιάς, Συμβολή στη μελέτη της μεταπολεμικής ποίησης στην Ελλάδα. μτφρ.-επιμ. Μ. Αλεξανδρόπουλος. Αθήνα: Κέδρος.
  • Καστρινάκη, Αγγέλα 2005. «Δεν το 'ξερα πως ήμουν πλασμένος να 'ρθω μια μέρα πίσω στα σκονισμένα μονοπάτια: το ανεκπλήρωτο όνειρο του ταξιδιού και οι αμφισημίες μιας επιστροφής». Θέματα Λογοτεχνίας 30: 18-27.
  • Κοκόλης, Ξ. Α. 2001. «Σε τι βοηθά λοιπόν…» η ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη. Μελέτες και σημειώματα. Αθήνα: Εκδόσεις Νεφέλη.
  • --- 1993. «Η ποίηση του Αναγνωστάκη και η ''Αριστερή'' κριτική. Τέσσερα παλαιότερα παραδείγματα». Αντί, 1993, 40-48.
  • ---. [1979] 1983. Δώδεκα ποιητές. Θεσσαλονίκη 1930-1960, Θεσσαλονίκη: Εγνατία.
  • Λεοντάρης, Βύρων, χ.χ. Η ποίηση της ήττας, Αθήνα: Έρασμος.
  • Μαρκόπουλος, Γιώργος 1991. Εκδρομή στην άλλη γλώσσα. Αλεξάνδρου, Αναγνωστάκης, Λειβαδίτης, Δούκαρης, Κατσαρός, Κωσταβάρας, Πατρίκιος, Αθήνα: Υψιλον.
  • Μαρωνίτης, Δ. Ν. 1989. «Ποίηση και ιστορία· Μ. Αναγνωστάκης: Θεσσαλονίκη, μέρες του 1969 μ.Χ.». Εντευκτήριο 6. 4: 5-14.
  • ---. 1976. Ποιητική και πολιτική ηθική· Πρώτη μεταπολεμική γενιά· Αλεξάνδρου - Αναγνωστάκης - Πατρίκιος. Αθήνα: Κέδρος.
  • Μέντη, Δώρα 2007. «'Σε τι βοηθά λοιπόν η ποίηση;' Ή λίγα λόγια για τη σιωπή του Μανόλη Αναγνωστάκη και τον Αγώνιο του Βύρωνα Λεοντάρη». Στο Πρόσωπα και προσωπεία. Εκδοχές της λογοτεχνικής ταυτότητας σε νεότερους Έλληνες ποιητές». Αθήνα: Gutenberg.
  • Μουλλάς, Παναγιώτης 1998. Τρία κείμενα για τον Μανόλη Αναγνωστάκη. Αθήνα: Στιγμή.
  • ---. 2003. «Το βάρος της ιστορίας: Αναγνωστάκης, Κύρου, Θασίτης». Στο Η ποίηση της Θεσσαλονίκης στον 20ο αιώνα. Συνέδριο Αφιερωμένο στον Γ.Θ. Βαφόπουλο επιμ. Περικλής Σφυρίδης. Θεσσαλονίκη: 65-67.
  • Μπακογιάννης, Μιχάλης Γ. 2006. «Το περιοδικό του Μανόλη Αναγνωστάκη Κριτική (1959-1961). Ρήγματα στην εσωστρέφεια». Ανακοίνωση στο Γ' Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών (2-4 Ιουνίου 2006).
  • ---. 2004. Το περιοδικό «Κριτική» (1959-1961). Μια δοκιμή ανανέωσης του κριτικού λόγου. Θεσσαλονίκη: University Studio Press.
  • Ντουνιά, Χριστίνα 2000. Κ. Γ. Καρυωτάκης. Η αντοχή μιας αδέσποτης σφαίρας. Αθήνα: Καστανιώτης.
  • Orsina, Vincenzo 1995. Ο «Στόχος» και η σιωπή, πρόλ.-επιμ. Αλέξης Ζήρας, μτφρ. Α. Καλογιάννη. Αθήνα: Εκδόσεις Νεφέλη.
  • Παλεστέλ, Ζαν 2001. «Η σιωπή είναι μια πράξη…». Ελευθεροτυπία, 30 Νοεμβρίου 2001.
  • Πολίτης, Αλέξης 2011. «Διαβάζοντας ποιήματα του Μανόλη Αναγνωστάκη». Νέα Εστία 170.1848: 516-522.
  • Πιπίνης, Γιάννης 1999. Μανόλης Αναγνωστάκης. Ένας φανατικός πεζοπόρος της ποίησης. Αθήνα: Σοκόλης.
  • Τζούμα, Άννα 1982. Ο χρόνος Ο λόγος. Η ποιητική δοκιμασία του Μανόλη Αναγνωστάκη: μια οπτική. Αθήνα.
  • Φάις, Μισέλ (επιμ.) 2011. Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά. Μονόλογος του Μανόλη Αναγνωστάκη, Αθήνα: Πατάκη.
  • Φραντζή, Άντεια 1988. Ούτως ή άλλως: Αναγνωστάκης, Εγγονόπουλος, Καχτίτσης, Χατζής Αθήνα: Πολύτυπο.
  • ---. [1997] 2000. «Τα "ανένταχτα" του Μανόλη Αναγνωστάκη. Προϋποθέσεις, ιστορικά συμφραζόμενα και ένταξή τους στο σύνολο του έργου». Νέο Επίπεδο 32:10-20.
  • Χατζηβασιλείου, Βαγγέλης 2005. «Το υπαρξιακό δράμα μιας ανυποχώρητης πολιτικής συνείδησης». Ελευθεροτυπία, 1 Ιουλίου 2005.

Αφιερώματα περιοδικών

  • Η Λέξη 11 (1/1982)
  • Αντί 37, 527-528 (30 Ιουλίου 1993).
  • Ελί-τροχος 7 (Φθινόπωρο 1995).
  • Νέο επίπεδο, τχ. 32 (Νοεμ. 2000).
  • ένθετο «Βιβλιοθήκη» της Ελευθεροτυπίας 30 Νοεμβρίου 2001.
  • Θέματα Λογοτεχνίας 30 (2005).
  • Η Λέξη 186 (Οκτ.-Δεκ. 2005). Περιλαμβάνεται η συνέντευξη «Σε β' πρόσωπο. Μια συνομιλία του Μανόλη Αναγνωστάκη με τον Αντώνη Φωστιέρη και τον Θανάση Νιάρχο», 505-506 (αναδημοσίευση από το Η Λέξη 11).
  • Εντευκτήριο 71 (2005): «Ο Μανόλης Αναγνωστάκης της Θεσσαλονίκης», πολυσέλιδο αφιέρωμα στον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη (1925-2005), με μεγάλο αριθμό συνεργασιών, αδημοσίευτα και ανέκδοτα κείμενα του Αναγνωστάκη, εικονογραφικό υλικό (φωτογραφίες, χειρόγραφα, άλλα ντοκουμέντα) και αναλυτικό χρονολόγιο των Δ. Δασκαλόπουλου και Μ. Στασινοπούλου. Κείμενα, μεταξύ άλλων, του Αλέξανδρου Αργυρίου, του Μ. Μπακογιάννη, της Μ. Μικέ του Α. Ζήρα.
  • Εντευκτήριο 72 (2005). «Πέντε λανθάνοντα κριτικά κείμενα του Αναγνωστάκη»: μικρό συμπλήρωμα στο προηγούμενο αφιερωματικό τεύχος (Νο 71).
  • Αντί, περίοδος β΄, 846 (1 Ιουλίου 2005).
  • Φιλόλογος 121 (Ιουλ.-Σεπτ. 2005).
  • Αφιέρωμα Επτά Ημέρες της Καθημερινής (1 Δεκεμβρίου 2005). Επιμέλεια αφιερώματος Γιώργος Ζεβελάκης - Κωστής Γιούργος.
  • «Ο Μανόλης Αναγνωστάκης με τον φακό της κριτικής»: Αποσπάσματα κριτικών για το έργο του μεταξύ των οποίων από τον Αιμίλιο Χουρμούζιο, Αλέξανδρο Αργυρίου, Βάσο Βαρίκα κλπ. (Αυγή, 23 Ιουνίου 2005).
  • The Athens Review of Books 52 (Ιούνιος 2014). Κείμενα: Μιχάλης Μπακογιάννης, Τρόποι άρθρωσης του ερωτικού λόγου στα ποιήματα του Αναγνωστάκη, Ιωάννα Ναούμ, Μανόλης Αναγνωστάκης: διευρύνοντας τα όρια της πολιτικής ποίησης, Κατερίνα Μπλαβάκη, Εσχατολογικά στοιχεία στην ποίηση Αναγνωστάκη: η «ιερή πόλη» και η μάχη των «ψευδοπροφητών»

Δικτυακές πηγές - Τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ

Μια ενδεικτική και όχι εξαντλητική καταγραφή δίσκων με μελοποιήσεις και αναγνώσεις ποιημάτων του Αναγνωστάκη είναι διαθέσιμη στη Βιβλιογραφική Βάση της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα.

Το εξώφυλλο και τα περιεχόμενα του δίσκου «Ο Μανόλης Αναγνωστάκης διαβάζει Μανόλη Αναγνωστάκη»

Το εξώφυλλο και τα περιεχόμενα του δίσκου «Μπαλάντες» του Μίκη Θεοδωράκη, με μελοποιήσεις ποιημάτων του Αναγνωστάκη